همه چیز درباره واکسیناسیون

[Broken Angel]

1 )گله بیمار :
در هنگام ابتلای گله به بیماری‌های مختلف مانند عفونت‌های مایکوپلاسمایی نظیر CRD انجام واکسیناسیون به صورت اسپری ممکن است بیماری را در گله تشدید نماید. توصیه می‌شود هنگام مواجهه با یک گله بیمار، از انجام واکسیناسیون تا زمان بهبودی کامل گله به دلایل زیر اجتناب گردد :
1 - عدم کارآیی مناسب سیستم ایمنی پرنده برای تولید پادتن.
2 - احتمال ایجاد بیماری توسط همان واکسن تزریق شده.
3 - افزایش حدت سویه واکسن (Back Passage).
4 - عدم تأثیر واکسن هنگامی که گله در مرحله کمون همان بیماری است.
5 - واکسن می‌تواند به عنوان یک عامل ایجاد تنش باعث تشدید بیماری در گله شود .

2 )عوامل تضعیف کننده سیستم ایمنی جوجه ها :

عوامل زیر می‌توانند با ضعیف کردن سیستم ایمنی سلولی یا همورال باعث عدم پاسخ ایمنی لازم در برابر واکسن‌های تزریق شده گردند :

3 )عوامل عفونی :
این عوامل می‌توانند شامل ویروس گامبورو، ویروس کم خونی عفونی، ویروس مارک، رئوویروس‌ها، آدنوویروس‌ها و رتروویروس‌ها باشند.
مایکوتوکسین‌ها :
آفلاتوکسین، اکراتوکسین و تریکوتسن از این گروه دارای اثرات مشخصی در جهت تضعیف سیستم ایمنی طیور می‌باشند که عمده این اثرات عبارتند از :
1- عدم پاسخ مناسب به واکسیناسیون‌های صورت گرفته.
2- افزایش حساسیت پرنده نسبت به عوامل عفونی.
3- اختلال در ایجاد مقاومت نسبت به بیماری‌ها.
4- تداخل در ایمنی حاصل از سلول‌های T و B و نرسیدن عیار پادتن به سطح مورد نظر.

4 )استرس ها :

استرس‌ها، پاسخ‌های غیراختصاصی بدن نسبت به تحریکات محیطی می‌باشند . عوامل مختلفی مانند تعیین جنسیت ، حمل‌ونقل ، نوک‌چینی ، قطع برق و دان ، شرایط گرما ، تهویه ، واکسیناسیون ، تغییر سالن ، ازدحام جمعیت و… سبب ایجاد ترس و استرس در طیور می‌گردند ، که جهت کنترل استرس می‌توان از ویتامین‌های A ، B ، C ، D و E استفاده نمود . از داروهای ماکرولیدی مانند اریترومایسین نیز می‌توان استفاده کرد، زیرا آنها ضمن کنترل عفونت باعث تحریک سیستم ایمنی می‌شوند .

5 ) تغذیه نامناسب :

کمبود مزمن مواد مغذی کم مصرف بیشتر از مواد پرمصرف ، دستگاه ایمنی را تضعیف می‌کند . از این میان می‌توان به ویتامین‌های A ، C ، E ، اسیدهای آمینه متیونین و لیزین ، اسید لینولئیک و مواد معدنی مانند Fe و Se اشاره نمود . بالا بودن میزان کلر در بدن پرنده در صورت پائین بودن مقدار سدیم باعث تضعیف سیستم ایمنی بدن می‌گردد. توصیه می‌شود قبل از واکسیناسیون، متیونین و لیزین جیره افزایش یافته و یا از محلول مولتی ویتامین و اسید آمینه استفاده گردد و پس از واکسیناسیون از مولتی ویتامین و الکترولیت بهره‌گیری شود.

6 ) اصول مدیریتی :
مدیریت مناسب نقش اساسی در توفیق برنامه‌های واکسیناسیون ایفا می‌کند. از بین موارد متفاوت مدیریتی در این زمینه می‌توان به موارد زیر اشاره نمود :
پاکسازی و ضدعفونی مناسب مزرعه ، در نظرگرفتن تراکم مناسب برای هر سالن ، تأمین سیستم تهویه مناسب ، جلوگیری از نوسان درجه حرارت ، بالابودن کیفیت آب مصرفی ، تأمین وضعیت مناسب برای بستر ، نوک‌چینی مناسب و رعایت یک سنی بودن گله.
7 ) وجود پادتن های مادری :
جوجه‌ها نوعی پادتن به نام IgG را از مادر دریافت می‌کنند که عیار آن در سه روز اول به دلیل جذب کیسه زرده کاهش نمی‌یابد ، اما بعد از سه روز به تدریج تا سن سه ‌هفتگی کاهش یافته و از بین می‌رود . باید دانست که سرعت کاهش عیار پادتن‌ها در جوجه‌های گوشتی به دلیل رشد سریع آنها نسبت به پولت‌ها بیشتر است . زمان انجام واکسیناسیون باید متناسب با سطح ایمنی حاصل از دریافت پادتن‌های مادری باشد. به عنوان مثال اگر میزان پادتن‌های مادری علیه بیماری خاصی بسیار بالا باشد، به دلیل خنثی شدن واکسن توسط پادتن مادری ، انجام واکسیناسیون در دو هفته اول تأثیری نخواهد داشت. تعیین زمان نخستین نوبت واکسیناسیون ارتباط مستقیمی با آگاهی از میزان زمان پایداری پادتن‌های مادری دارد ، که تعیین این زمان با استفاده از تست‌های سرولوژی مانند HI و Elisa انجام می‌شود . باید دقت نمود که این عمل در مورد بیماری‌های نیوکاسل و گامبورو اهمیت حیاتی دارد .

8 ) تفاوت حدت سویه فارم و سویه واکسن :

تصمیم‌گیری در زمینه تعیین و انتخاب حدت ویروس براساس شرایط اپیدمیولوژیک منطقه و وضعیت سلامت گله صورت می‌گیرد . مثلاً در مواقعی که بیماری موجود در فارم از نوع بسیار حاد باشد ، تجویز سویه ملایم واکسن نخواهد توانست سطح ایمنی گله را در برابر این بیماری حفظ نماید. باید به خاطر داشت که سویه‌های کلاسیک موجود در واکسن قادر به حفظ ایمنی کافی گله در برابر سویه‌های واریانت نمی‌باشند .


نکاتی جهت افزایش میزان تاثیر واکسیناسیون :

1- مشخصات واکسن و شماره سریال آن را ثبت کنید .
2- به تاریخ تولید و انقضای واکسن توجه نمائید .
3- به منظور جابجایی ویال‌های واکسن باید از فلاسک‌های مخصوص استفاده شود .
4- هنگام خریداری و تحویل واکسن باید دز ویال‌های آن با توجه به شرکت سازنده با دقت بررسی و تعیین گردد، زیرا در روز انجام واکسیناسیون تهیه واکسن مورد نیاز مشکل خواهد بود .
5- از سالم بودن یخچال و سردکننده واکسن از طریق دماسنج اطمینان حاصل کنید .
6- شیشه‌ها و بطری‌های حاوی واکسن را از نور آفتاب دور نگه دارید .
7- نگهداری واکسن باید در یخچال و حرارت پایین صورت گیرد .
8- هنگام انجام واکسیناسیون به دستورات کارخانه سازنده توجه نمائید .
9- از مصرف برخی واکسن‌های زنده بطور همزمان اجتناب نمائید .
10- از یک ویال برای واکسیناسیون تعداد مشخصی از پرندگان استفاده نمائید .
11- عملیات واکسیناسیون را با خونسردی انجام داده و از تعجیل و شتابزدگی اجتناب نمائید .
12- همواره نوع واکسن مصرفی را کنترل نمائید .
13- از مصرف واکسن‌های بدون برچسب خودداری نمائید، مگر اینکه علامتی جهت تفریق با نوع خاص از واکسن دیگری را داشته باشند .
14- در صورت قطع برق از مصرف واکسن‌های زنده موجود خودداری نمائید .
15- بطری‌های واکسن کشته را می‌توان تا 24 ساعت پس از بازکردن مصرف نمود ولی این توصیه در مورد واکسن‌های زنده صادق نمی‌باشد .
16- رعایت دز صحیح واکسن حین واکسیناسیون الزامی است و نمی‌توان بخاطر صرفه‌جویی مقدار دز را کاهش داد .
17- ضروری است، تمامی پرندگان موجود در یک سالن در یک روز واکسینه شوند .
18- از انجام واکسیناسیون در روزهای تعطیل، به دلیل داشتن بار روانی برای واکسیناتور خودداری نمائید .
19- پس از انجام واکسیناسیون، شیشه‌ها و بطری‌های خالی را ضدعفونی و سپس معدوم نمائید .
20- بهتر است دمای سالن را پس از واکسیناسیون چند درجه بالا ببرید .

[Broken Angel]

واکسن ها نسبت به حرارت و یخ زدگی حساس هستند، بنابراین ضروریست در دمای مناسبنگهداری شود. «به نظامی مرکب از افراد و تجهیزات که اطمینان می‌دهد واکسن مؤثر به مصرف کننده برسد» زنجیره سرما گفته می‌شود.
نکات مهم و مورد نگهداری واکسن در یخچال :
▪ واکسن ها باید طوری در یخچال قرار داده شوند که واکسن هایی که قبلاً تحویل گرفته شده اند جلوتر قرار داده شده و زودتر مصرف گردند. ( First in – First out )
▪ واکسن ها باید برحسب نام آنها در داخل سبدهای کوچک بصورت مجزا از یکدیگر قرار داده شوند. استفاده از سبد باعث خواهد شد که جریان هوای داخل یخچال به طور یکسان به تمامی ویالها برسد.
▪ برای جلوگیری از یخ زدگی واکسن ها (مخصوص سه گانه، دوگانه و هپاتیت) باید دقت کرد که با دیواره داخلی یخچال یا یخدان یا کلدباکس در تماس نباشند.
▪ درجه حرارت یخچال را روزی ۲ بار (در ابتدا و پایان ساعت) به وسیله دماسنج که داخل آن گذارده شده کنترل نموده و در فرم نمودار درجه حرارت یخچال ثبت نمائید.
▪ از گذاردن هر نوع غذا و نوشیدنی در یخچال حاوی واکسن خودداری شود. ضمناً دقت نمائید که درب یخچال کاملاً بسته شده باشد (لازم است درب یخچال قفل داشته باشد ).
▪ لبه متحرک سینی آبگیر زیر قسمت فریزر و یخچال بایستی به طرف بیرون باشد تا هوای فریزر بتواند داخل یخچال نفوذ کند.
▪ یخچال را بطور مرتب برفک زدایی نمائید. (این کار را زمانی انجام دهید که قطر یخ بیش از نیم سانتیمتر باشد ).
طریقه چیدن آیس بگ و واکسن ها درداخل یخچال:‌
▪ در قسمت فریزر یخچال آیس بگ‌ها باید بصورت ایستاده قرار داده شوند در صورت ممکن نبودن ترجیحاً باید به حالت خوابیده به پهلو قرار داده شوند.
▪ در طبقه میانی واکسن های سه گانه ، دوگانه ، هپاتیت و محلول توبرکولین قرار داده شوند.
▪ حلال مخصوص هر دو واکسن را در طبقه مخصوص همان واکسن نگهداری نمائید.
▪ در طبقه تحتانی شیشه های حاوی آب و نمک گذاشته شود تا زمانی که یخچال خاموش شود، هوای سرد در اطراف واکسن ها و حلال ها در جریان باشد.
▪ یخچال نگهداری واکسن باید فاقد هرگونه عیب و نقص فنی باشد و باید در محلی مناسب دور از گرما و نور آفتاب قرار گیرد، بطوری که پشت آن با دیوار ۲۰-۱۵ سانتیمتر فاصله داشته باشد. ضمناً یخچال باید در جای خود تراز شده باشد.
▪نصب ترموگراف در سردخانه های نگهداری واکسن


شاخص ویال واکسن (V.V.m)
برچسبی است بصورت یک دایره تیره رنگ که یک مربع سفید رنگ وسط آن قرار دارد، هنگامی که ویال واکسن در معرض گرما در مدت معین قرار گیرد، رنگ مربع آن تغییر رنگ می‌دهد. کارخانه سازنده واکسن این شاخص را بر روی ویال واکسن می‌چسباند تا قبل از بازکردن درب ویال واکسن وضعیت V.V.M بررسی شود. تغییرات رنگ آن تدریجی و غیر قابل برگشت می‌باشد و چون روی ویال قرار دارد بهترین ابزار برای کنترل سلامت واکسن است. ضمناً این شاخص تا زمان مصرف واکسن در دسترس است.
آماده سازی یخچال:
۱) گذاشتن آیس بگ ها در قسمت فریزر یخچال جهت منجمد شدن
۲) تمام واکسن‌ها و حلالها باید در قسمت اصلی یخچال نگهداری شوند.
۳) ویالهای واکسن در یخچال را طوری قرار دهید که هوا بین آنها جریان داشته باشد و واکسن های حساس به سرما را دور از قسمت فریزر یخچال و بدنه نگهداری نمائید.
۴) با توجه به اینکه ایران استراتژی استفاده از واکسن های چند دوزی باز شده را اعمال می‌کند واکسن های بازشده HePB , OPV – DPT – T.T – T.d را در نوبت کاری بعدی در اولویت مصرف قرار دهید. (واکسن های چند دوزی که یک دوز یا بیش از آن در طی یک نوبت واکسیناسیون مصرف شده است می‌تواند در طی ۴ هفته مورد استفاده قرار گیرد. در صورتی که شرایط زیرا را دارا باشد:
▪ تاریخ انقضاء آن نگذشته باشد
▪ در شرایط مناسب نگهداری شود.
▪ در آب غوطه ور نشده باشد.
▪ در هنگام کشیدن واکسن در سرنگ تمامی روشهای استریل کار کردن رعایت شده باشد.
▪ دارای V.V.M باشد. ویالهای واکسن دارای V.V.M که در معرض حرارت قرار گرفته V.V.M ( آن کمی رنگی شده ) در سبدی که برچسب اولویت استفاده را دارد نگهداری و در نوبت های بعدی واکسیناسیون این ویالها را مصرف کنید.
مقایسه ویالی که بطورعمد یخ زده باشد، باویالی که مشکوک به یخ زدگی است.
▪ این ویال را استفاده کنید: اگر رسوب در ویال مشکوک آهسته تر از ویال کنترل ته نشین شود.
▪ این ویال را استفاده نکنید: اگر رسوب دو ویال مشکوک و ویال کنترلی با سرعت یکسان ته نشین شود واکسن مشکوک ممکن است آسیب دیده و نباید مورد استفاده قرار گیرد.
واکسن کریر ( Vaccin Carrie ) :
واکسن کریرها مانند کلدباکس ها ( Cold Box ) از مواد مخصوصی ساخته شده اند که گرما را از خود عبور نمی‌دهند و دارای فضای مجزا جهت جاسازی کیسه های یخ می‌باشند و می‌توانند با آن واکسن ها و حلال را حمل نمود و یا موقتاً نگهداری نمایند.
واکسن کاریر از کلدباکس کوچکتر بوده و افراد براحتی می توانند آنرا حمل نمایند ولی نمی توانند بیشتر از ۴۸ ساعت واکسن را نگهداری نماید.
واکسن کاریر برای حمل واکسن‌ها و حلال ها در مراکز بهداشتی درمانی، خانه‌های بهداشت و پایگاهها و تیم های سیاری استفاده می شوند. ضمناً برای نگهداری موقت واکسن در زمانی که یخچال مشکل پیدا کند و یا برفک‌زدایی می‌شود نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد. قبل از گذاشتن ویال واکسن داخل واکسن کریر ابتدا باید دمای آن را به ۸-۲ درجه سانتیگراد رساند.
مراحل فریز کردن آیس بگ:
▪ آیس بگ را پر از آب کرده و کمی از فضای بالای آنرا خالی بگذارید و درپوش آنرا محکم ببندید.
▪ هر آیس بگ را که پر از آب می‌کنید برعکس نگهدارید و فشار دهید تا مطمئن شوید نشت آب نداشته باشد.
▪ آیس بگ ها را عمودی و یا بر روی کناره هایشان در فریزر بگذارید، طوری که سطح هر بسته یخ با سطح صاف فریزر در تماس باشد و درب فریزر را ببندید.
▪ فریزر یخچال ها می‌تواند تا ۶ بسته آیس بگ بزرگ و یا ۱۲ بسته آیس بگ کوچک را در روز منجمد کند. تعداد آیس بگ های بیشتر به زمان زیادتری برای یخ بستن نیاز خواهد داشت.
▪ آیس بگ ها را حداقل مدت ۲۴ ساعت برای انجماد کامل در فریزر نگهدارید.
▪ بعد از مدت ۲۴ ساعت می‌توانید آیس بگ ها را استفاده نمائید.



×مقيد نمودن دام ها در هنگام تزريق واكسن توصيه مي شود به گونه اي كه در هنگام تزريق واكسن امكان قرار دام ها از واكسيناسيون و يا كمتر تزريق شدن واكسن وجود نداشته باشد.براي تحقق اين منظور وجود نرده يا راهرو مايه كوبي در دامداري ها كمك كننده خواهد بود.(با هماهنگي تعاوني دامداران، امور عشايري، اين گونه موارد به صاحبان واحدهاي اپيدميولوژيك و رعايت كليه اصول امنيت زيستي ابلاغ گردد.)

×حجم واكسن تزريقي به صورت زير جلدي در خصوص واكسن وارداتي براي گاو و گوساله 3 سي سي و در خصوص واكسن توليدي مؤسسه تحقيقات واكسن و سرم سازي رازي براي تمامي نژادها اعم از بومي، دو رگ و اصيل در گاو و گوساله 5 سي سي مي باشد.ضمناً جهت ايجاد ايمني مناسب و يكنواخت در واحدهاي اپيدميولوژيك از يك نوع واكسن (رازي يا مريال) در يك واحد اپيدميولوژيك استفاده شود.(در واحدهاي اپيدميولوژيك بزرگ و روستاها به گونه اي برنامه ريزي گردد ه تمامي گاو و گوساله اي واجد شرايط در حداقل زمان ممكن (يك روز) مايه كوبي شده و اطلاعات مربوطه پس از اتمام برنامه واكسيناسيون واحد مذكور ، در سيستم GIS ثبت گردد.)

×با توجه به گزارشهايي از رخداد عوارض جانبي متعاقب واكسيناسيون تب برفكي، دقت در اجراي صحيح واكسيناسيون تزريق زير جلدي در ناحيه مناسب گردن، رعايت دزاژ اعلام شده و ... مي تواند در كاهش موارد واكنش ها مؤثر باشد.همچنين همراه داشتن داروهاي ضد شوك نظير آنتي هيستامين، آدرنالين و ... توسط گروه هاي مايه كوب الزامي است.

×ثبت سوابق انجام واكسيناسيون در فرم هاي مربوطه شامل : نام و كد واحد اپيدميولوژيك ، تاريخ مايه كوبي، تعداد دام هاي واحد مايه كوبي شده، دولتي يا غير دولتي بودن گروه مايه كوب و نوع عمليات در فرم هاي GIS در شهرستان و همچنين مشخصات كامل گروه هاي مايه كوب، شماره بچ و نوع واكسن مورد استفاده در فرم هاي مربوطه، دفترچه هاي ثبت وضعيت بهداشتي دامداري و همچنين دفاتر مراكز مايه كوبي، به طوريكه امكان رديابي و پيگيري آن وجود داشته باشد الزامي است.

×جهت اجراي صحيح نظارت بر عملكرد لازم است كه اكيپ هاي فني دولتي يا غير دولتي با استفاده از مداد يا برچسب هاي كوچك هاي ويا كليشه تحت عنوان تب برفكي مرحله نوزدهم شهريور 88 بر روي درب مكانهايي كه واكسيناسيون انجام گرديده است استفاده نمايند .
×جهت جلوگيري از كاهش كيفيت واكسن و كسب بهترين نتيجه براي ايمني زايي رعايت سيستم زنجيره سرد از اداره به شبكه و سپس به مراكز مايه كوبي و درنهايت تا محل تزريق اجباري بوده و استفاده از كيفهاي حمل واكسن و دارا بودن آيس پك در هنگام تزريق الزامي است .

[Broken Angel]

برای انجام مطلوب واکسیناسیون، بسته به روش واکسیناسیون و نوع واکسن، وسایل و ابزار مختلفی لازم است که عبارتند از:
* فلاسک جهت حفظ زنجیره سرد.
* پنبه و الکل
* ظرف جمع آوری ویالها و سرنگ و سرسوزن مصرف شده.
* واکسن و حلال بمیزان لازم
* سرسوزن (با گیج های مختلف)
* مواد ضد عفونی کننده
* سرنگ اتوماتیک (یکبار مصرف برای برخی حیوانات)
* جعبه کمک های اولیه
* ویال محتوی آدرنالین و آنتی هیستامین جهت درمان موارد بروز شوک یا حساسیت.
* دستگاه اسپری
* لباس سرهم، کفش، کلاه، ماسک، دستکش و عینک
* قطره چکان
سرسوزن: بسته به سن، جثه، راه مصرف و غلظت واکسن از سرسوزنهای مناسب (از نظر شماره) و سر راست استفاده نمائید. برای تزریق زیر جلدی در گاو از سرسوزن شماره 16 یا 18 (بطول 1-5/0اینچ) و برای تزریق عضلانی از سرسوزن شماره 16 یا 18 (بطول 5/1 -1 اینچ) استفاده کنید. برای واکسیناسیون گوسفند و بز بسته به جثه آن ، از سرسوزن شماره 16 یا 18 و در واکسیناسیون بروش تزریقی در طیور از سرسوزن شماره 21 استفاده کنید. طول سرسوزن باید متناسب با جثه دام و کلفتی پوست آن انتخاب گردد (معمولا بطول 5/1 سانتیمتر) . هر چه طول سرسوزن بیشتر باشد احتمال شکستن و خمیده شدن آن بیشتر است. سرسوزنها باید استریل، سر راست و نوک تیز بوده و بازاء هر 20-15 رأس گوسفند و 15-10 راس گاو ، تعویض گردند تا احتمال آلودگی، خمیدگی، و کند شدن نوک آن کاهش یابد. برای جلوگیری از آلودگی ویال واکسن، همیشه از یک سرسوزن استریل مجزا برای کشیدن واکسن به سرنگ استفاده کرده و هرگز سرسوزن تزریقی را وارد ویال واکسن ننمائید. سرسوزن را با احتیاط وارد زیر جلد دام نموده و سعی کنید تزریق بصورت اریب و رو به پائین باشد.
سرنگ: محفظه داخلی سرنگ اتوماتیک ، شیلنگ و ضمائم مربوطه بعد از هر بار مصرف باید با آب مقطر یا آب دیونیزه داغ کاملا شسته و تمیز شود. برای این منظور هرگز از مواد ضدعفونی کننده استفاده نکنید (بجز سطوح خارجی سرنگ). دقت نمایید پس از شستشو ، سرنگ را کاملا خشک نمایید بطوری که آب در داخل سرنگ باقی نماند چون باعث زایل شدن اثر واکسن می گردد. پس از شستشو، سرنگ را در محل خشک و عاری از گرد و غبار نگهداری کنید.

همیشه قبل از واکسیناسیون ، از صحت عملکرد و دقت عمل سرنگ اطمینان حاصل نمائید

حلال: بر حسب نوع واکسن، می توان از سرم فیزیولوژی و یا آب مقطر برای مخلوط نمودن و تهیه محلول یکنواخت استفاده کرد. باید توجه داشت که حلال خنک، استریل، عاری از کلر یا مواد شیمیایی ضدعفونی کننده و دارای تاریخ مصرف باشد. هرگز قبل از اتمام محتوای یک ویال ، نسبت به آماده سازی واکسن لیوفیلیزه دیگر اقدام ننمائید چون باعث کاهش مدت زمان مصرف و بی اثر شدن آن می شود.

موارد احتیاط و نکات ضروری قبل ، حین و پس از واکسیناسیون:
قبل از هر چیز مناطق حساس و در معرض خطر را شناسائی و در ابتدا آن مرکز را تحت پوشش قرار دهید . مناطق پر از دام، دامداریهای همجوار و پر جمعیت ، دامداریهائی که در مناطق مرتفع و در مسیر باد قرار دارند و میادین فروش دام جزء این مناطق بحساب می آیند. اگر در سطح شهرستان یا مناطق مرزنشین فعالیت دارید، بصورت میدانی عمل کرده و در ابتدا مناطق و دامداریهای حاشیه نشین را واکسینه نمائید. یکی دو روز قبل از انجام واکسیناسیون ، دامداران منطقه مورد نظر را در جریان امر قرار داده و هماهنگی لازم را بعمل آورید. از قبل البسه، کفش و لوازم مصرفی را ضدعفونی و آماده نمائید. نام، شماره سریال و کارخانه سازنده واکسنهایی را که به مصرف خواهند رسید همراه با نام مکان تزریق در دفتر مخصوص ثبت نمائید. در سطح دامداریها و روستاها همیشه منطقه ای را برای واکسیناسیون انتخاب کنید که تا حد امکان بدور از گرد و خاک باشد. دامهایی را که ظرف دو سه هفته آینده کشتار خواهند شد واکسیناسیون ننمائید. بر حسب نوع و تعداد دام موجود، سرنگ، سرسوزن و واکسن کافی بهمراه داشته باشید. زمان بهترین نتیجه حاصل خواهند شد که تمامی دامهای منطقه مورد نظر با در نظر گرفتن سن، آبستنی، بیماری و غیره) در همانروز واکسینه شده و از پراکنده کاری و اهمام کاری پرهیز گردد. اکثریت بیماریها در سنین ، شرایط و فصول خاص بروز می کنند لذا آشنایی با آنها و برنامه ریزی بر آن اساس ضروری است. برای تشکیل یک اکیپ واکسیناسیون و جهت حصول نتیجه مطلوب، علاوه بر راننده، حداقل دو نفر برای تزریق، ثبت، انجام هماهنگی، هدایت و پیشبرد کار لازم است. تمامی واکسیناسیونها و زمان انجام آنها را در دفترچه بهداشتی دام ثبت نمائید. رعایت فاصله زمانی بین دو واکسیناسیون مختلف و نیز تکرار واکسیناسیون (بوستر) در فاصله زمانی توصیه شده بسیار مهم است. پیش از مهار نمودن کافی، هرگز دام را واکسینه ننمائید جون بعلت حرکات ناگهانی، باعث آسیب دیدن خود یا واکسیناتور شده و یا باعث عدم تزریق مناسب واکسن می گردد. مراقبت باشید که بهنگام تلقیح واکسن بخصوص واکسن بروسلوز، محتویات آن از طریق سرسوزن وارد بدن شما نگردد. قبل و بعد از واکسیناسیون دست و روی خود را با آب و صابون بشوئید. بمنظور جلوگیری از اشاعه برخی بیماریها، برای مهار دام حتی الامکان از تماس دست با بینی و دهان دام خودداری کنید. حتما از علامتگذاری های مخصوص واکسنهای مختلف که نشانه تایید انجام واکسیناسیون است استفاده نمایید. به دامدار یادآور شوید که در ابتدا دامها را براساس سن و سایر شرایط لازم تفکیک نماید و دامها را بصورت مخلوط عرضه ننماید. قبل از تزریق واکسن لیبل یا بروشور آنرا مطالعه و این نکات را بخاطر داشته باشید»
1- دز تزریق 5- احتیاط و نکات ضروری
2- راه تزریق 6- مدت زمان پرهیز از مصرف شیر و گوشت
3- محل تزریق 7- شرایط نگهداری و مصرف
4- علت مصرف 8- تاریخ انقضاء
بهتر است واکسنها بطور جداگانه و با فاصله زمانی تحویز گردند ولی برای کاهش هزینه، استرس و دیگر موارد میتوان برخی واکسنها را با لحاظ کردن تمامی موارد احتیاط و اطمینان از سلامت دام بطور همزمان تزریق کرد بشرطی که:
الف) هر دو واکسن کشته باشد.
ب) یکی از واکسنها کشته و دیگری زنده تخفیف حدت یافته باشد.
ج) یکی از واکسنها باکتریایی و دیگری ویروسی باشد.
د) عدم آبستن بودن دام (هر چند در برخی موارد غیر قابل اجتناب بوده و توصیه می گردد).
ه) هر یک از واکسنها بطور جداگانه و در محل مجزا (دو طرف بدن) تزریق شود.
درخصوص واکسنهای طیور:
* در روز واکسیناسیون و یک روز بعد از آن دمای سالن 2-1 درجه افزوده شود. برای گرفتن جوجه ها باید حداقل استرس به آنها وارد شود لذا یکروز قبل و دو روز بعد از واکسیناسیون از مولتی ویتامین در آب استفاده شود. با کاهش میزان نور و هدایت مرغ ها به انتهای سالن، آنها را در سبدهای مخصوص و حاوی پوشال حمل نمائید. باید سعی شود واکسیناسیون در اسرع وقت به ا تمام رسد بدین منظور باید تعداد کارگر ها و واکسیناتور کافی باشد.
* جهت واکسیناسیون به روش قطره چشمی ، 25 میلی لیتر آب مقطر یا سرم فیزیولوژی خنک و استریل را بازاء هر 1000 دز واکسن، وارد ویال واکسن نموده و پس از حل نمودن کافی، بوسیله قطره چکان مخصوص یک قطره به چشم هر جوجه بچکانید (هر میلی لیتر محتوی 40 قطره). بمنظور اطمینان از انجام صحیح این روش واکسیناسیون، باید صبر نمود تا جوجه نسبت به بلع قطره چکانده شده اقدام نماید چرا که در غیر اینصورت احتمال ریخته شدن قطره به بیرون از چشم زیاد است در مسیر عبور قطره و محتوی واکسن از چشم به دهان، غده لمفیهاردین قرار دارد که بعنوان کلید استارت واکنش ایمنی بدن نسبت به واکسن بحساب می آید. توجه داشته باشید که بدلیل فشار وارده به چینه دان بهنگام در دست گرفتن جوجه و نیز استرس موجود که منجر به ریفلاکس غذا می شود، لازم است 2-1 ساعت قبل از واکسیناسیون ، پرهیز آب و غذا داده شود و بلافاصله پس از اتمام واکسیناسیون ، آب و غذا در اختیار آنها قرارگیرد.
* جهت واکسیناسیون به روش خوراکی براساس تعداد جوجه موجود در مرغداری و سن آنها باید میزان واکسن، حلال و شیر خشک مورد نیاز محاسبه و مصرف گردد. اگر سن جوحه ها تا 10 روز است ، بازاء هر 1000 دز واکسن، 10 لیتر آب آشامیدنی خنک و عاری از کلر بعلاوه 25 گرم شیر خشک لازم است. برای هر یک روز سن اضافه ، 1 لیتر آب بیشتر در نظر بگیرید. نظر به اینکه واکسن می بایست ظرف 2 ساعت مصرف شود، باید 2-1 ساعت قبل از واکسیناسیون ، گله را تشنه نگه داشت.
* جهت واکسیناسیون بروش اسپری ، 300-100 میلی لیتر آب مقطر یا سرم فیزیولوژی خنک و استریل بازاء هر هزار دز واکسن مورد نیاز است.

* برای فرآوری هر 1000 دز واکسن آبله طیور ، واکسن لیوفیلیزه در 10 میلی لیتر سرم فیزلوژی با آب مقطر استریل حاوی 20%گلیسیرین کاملاً حل شود سپس با استفاده از یک سوزن دو شاخ مخصوص، واکسن در پرده بال تزریق گردد.