علوم آب

[☻♠☺☻♠☺☼]

بررسي اثرات رژيم هاي مختلف آبياري و ريزمغذي هاي آهن و روي بر عملكرد و كارايي آب آبياري در زراعت گوجه فرنگي

يك بررسي 2 ساله (1381-1382) در مزرعه مركز تحقيقات كشاورزي ورامين، اثر سه ميزان آب آبياري براساس 60، 80 و 100 درصد تبخير از تشتك تبخير كلاس A و چهار تيمار كودي NPK، NPKFe، NPKZn و NPKFeZn بر عملكرد محصول گوجه فرنگي با روش آبياري قطره اي با دور آبياري يكسان در زمان محصول دهي در قالب طرح آماري كرت هاي خرد شده (رژيم هاي آبياري به عنوان عوامل اصلي و تيمارها كودي به عنوان عوامل فرعي) با سه تكرار در يك خاك لوم رسي مورد مطالعه قرار گرفت. نتايج نشان داد اثر عوامل اصلي و اثر عوامل فرعي و اثرات متقابل آنها بر متوسط عملكرد ميوه و كارايي آب مصرفي معني دار مي باشند. مصرف آهن و روي باعث افزايش معني دار عملكرد و بازده آب آبياري در مقايسه با تيمار شاهد شد. از طرف ديگر افزايش مصرف آب، عملكرد و بازده آب آبياري را بطور معني داري افزياش داد. در اين خصوص مناسب ترين تركيب تيمارهاي آبياري و كودي، اعمال رژيم آبياري به ميزان 100 درصد تبخير و تيمار كودي NPKFeZn با متوسط توليد ميوه 48.1 تن در هكتار و كارايي آب آبياري 6.2 كيلوگرم محصول به ازاي مصرف يك مترمكعب آب آبياري بود.

[☻♠☺☻♠☺☼]

تاثير كم آبياري بر عملكرد و كارآيي مصرف آب ذرت زودرس
انصاري حسين,ميرلطيفي سيدمجيد,فرشي علي اصغر



براي بررسي تاثير كم آبياري و تنش آبي بر روي عملكرد ذرت زودرس تحقيقي بر روي سه رقم ذرت زودرس (ارقام 301، 303 و 315) با سه تكرار در مزرعه مركز تحقيقات كشاورزي ورامين انجام شد. در اين تحقيق با استفاده از سيستم آبياري باراني تك شاخه اي مدل هنكس اقدام به ايجاد 6 سطح مختلف آبياري در دو طرف لوله آبرسان گرديد. نتايج حاصل از تحقيق نشان داد كه عملكرد و اجزاي عملكرد ذرت در اثر تنش رطوبتي افت محسوسي داشته و مقدار محصول از پتانسيل خود تقليل مي يابد، اما اين افت عملكرد روند يكنواخت و مشخصي را نداشته است. ضريب حساسيت گياه به تنش رطوبتي (Ky) براي هر يك از ارقام 301، 303 و 315 ذرت به ترتيب معادل 1.427، 1.354، 1.367، بدست آمد. اين ضريب نشان داد كه حساسيت هر سه رقم نسبت به تنش آبي ناشي از كم آبياري تقريبا يكسان است. نتايج همچنين نشان دادند كه بيشترين كارآيي مصرف آب در سطح آبياري I6 (آبياري كامل) نبوده، بلكه براي ذرت رقم 301 و 303 در سطح آبياري I5 و براي رقم 315 در سطح آبياري I4 بيشترين كارآيي مصرف آب را داشتند و ذرت رقم 315 بيشترين كارآيي مصرف آب را در بين ارقام در كليه سطوح آبياري دارا بود. تغييرات افت نسبي عملكرد و راندمان توليد در سطوح مختلف آبياري براي هر سه رقم تقريبا يكسان بود. بطور متوسط به ازاي يك درصد كاهش رطوبت نسبت به سطح I6 عملكرد كاهشي معادل 1.4 درصد نسبت به اين سطح داشت.

[☻♠☺☻♠☺☼]

تاثير كاربرد آبياري قطره اي زير سطحي با پساب فاضلاب در آبياري دو محصول گوجه فرنگي و بادمجان
نجفي پيام,موسوي سيدفرهاد,فيضي محمد



وقتي كه آب با كيفيت خوب كمياب باشد، منابع آب غير متعارف جهت استفاده در كشاورزي مورد توجه قرارمي گيرد. فاضلاب شهري از جمله منابع غير متعارف آب است كه استفاده از ان در آبياري محصولات كشاورزي به خصوص در مناطق خشك و نيمه خشك بسيار حائز اهميت است. در اين مطالعه از پساب تصفيه شده ثانويه حاصل از فرآيند لجن فعال تصفيه خانه جنوب اصفهان جهت آبياري دو محصول گوجه فرنگي و بادمجان استفاده شد. به منظور بررسي تاثير اعمال روش آبياري قطره اي زير سطحي در سال هاي 80 و 81، 5 تيمار مختلف شامل آبياري جوي و پشته با آب چاه (fn)، آبياري قطره اي سطحي با پساب فاضلاب (di)، آبياري قطره اي زير سطحي در عمق 15 سانتيمتري زير سطح خاك با پساب فاضلاب (sdi15)، آبياري قطره اي زير سطحي در عمق 30 سانتيمتري زير سطح خاك با پساب فاضلاب (sdi30) و آبياري جوي و پشته با پساب فاضلاب (fw) اعمال گرديد. نياز آبي بر اساس مدل Et-hs تعيين شد. همچنين برخي خصوصيات كيفي خاك، گياه و آب مطالعه شد. نتايج اين تحقيق نشان مي دهد كه كاربرد Sdi منجر به كاهش معني دار كليفرمهاي مدفوعي خاك سطحي و اندام هوايي گياه شده است، ضمن آنكه در مقايسه با ساير تيمارهاي مورد مطالعه، در تيمار Sdi15 كارآيي مصرف آب بطور معني داري افزايش داشته است بطوريكه ميزان آن 13.15 و 11.64 كيلوگرم بر متر مكعب به ترتيب براي گوجه فرنگي و بادمجان بوده است. بخشي از اين افزايش كارآيي مصرف آب مي تواند به رطوبت بهتر خاك در عمق توسعه ريشه و افزايش نيتروژن در دسترس مرتبط باشد. همچنين نتايج اين بررسي نشان مي دهد كه كاربرد پساب فاضلاب تصفيه شده شهري در تصفيه خانه مذكور در محصولات مورد مطالعه آلودگي غير مجاز ناشي از تجمع عناصر سنگين و ازت نيتراته را بوجود نياورده است.

[☻♠☺☻♠☺☼]

تعيين دور و عمق مناسب آبياري كلزا به روش تشت تبخير در استان خوزستان
گوشه محي الدين,صارمي منصور,وزيري ژاله



با توجه به روند رو به گسترش سطح زير كشت كلزا در خوزستان از يك سو و از سوي ديگر وجود رابطه مستقيم بين افزايش عملكرد كلزا و انجام آبياري كامل در دوره داشت آن، سبب گرديده تا اجراي هر گونه تحقيق در خصوص احتياجات آبي اين محصول به نظر لازم مي آيد. از آنجايي كه تاكنون اطلاعات چنداني از نياز آبياري اين گياه در اختيار نمي باشد، لذا تحقيق حاضر اولين گام را در جهت تعيين زمان مناسب آبياري (دور آبياري) و ميزان آب مصرفي (عمق آبياري) اين گياه برداشته است. بر اين اساس، طرحي در قالب آماري بلوكهاي كامل تصادفي در سه تكرار وچهار تيمار طي سالهاي 1379 تا 1381 در ايستگاه تحقيقات كشاورزي شاوور اجرا گرديد. تيمارها شامل چهار دور آبياري بر اساس ميزان تبخير تجمعي از تشت تبخير كلاس A بود كه عبارتند از: 1) دور آبياري بر اساس 50 ميليمتر تبخير تجمعي (I1)، 2) 75 ميليمتر تبخير تجمعي (12)، 3) 100 ميليمتر تبخير تجمعي (I3) و 4) 125 ميليمتر تبخير تجمعي (I4). دور آبياري مناسب بر اساس بهترين تيمار از نظر عملكرد و اجزا آن، انتخاب و كل آبياري مصرفي در دوره داشت، عمق آبياري را تعيين مي كند. ارتفاع محل آزمايش از سطح دريا 32 متر، طبقه بندي خاك fine mixed hyperthermic Aeric Haplaquepts، بافت خاك سطحي لوم رسي سيلتي و خاك عمقي رس سيلتي، مي باشد. كليه عمليات كاشت و داشت و برداشت مطابق توصيه هاي فني براي كشت كلزا در خوزستان رعايت گرديد. رقم كشت شده در هر سه سال بنابه توصيه فني F-7045.91 انتخاب گرديد. با توجه به رطوبت خاك در روز قبل از آبياري و همچنين وزن مخصوص ظاهري خاك و درصد رطوبت وزني در حالت ظرفيتي زراعي و عمق موثر ريشه، ميزان آب مورد نياز محاسبه و حجم آب مورد نياز هر كرت توسط كنتور اندازه گيري شد. مقايسه ميانگين ها توسط آزمون چند دامنه اي دانكن انجام و بدين وسيله تيمار برتر انتخاب گرديد. بر اين اساس مناسبترين دور آبياري زراعت كلزا در نيمه جنوبي استان خوزستان 75 ميليمتر تبخير تجمعي از تشت تبخير كلاس A و عمق متوسط آب در هر بار آبياري حدود 60 ميليمتر تعيين گرديد كه معادل چهار نوبت آبياري از زمان كاشت تا نيمه اول اسفند ماه و دو نوبت ديگر يكي در نيمه دوم اسفند ماه و ديگري نيمه اول فروردين مي باشد بنابراين، براي حصول 1.5 تا 2 تن در هكتار عملکرد محصول، حداقل 350 تا 400 ميليمتر آب مورد نياز مي باشد.

[☻♠☺☻♠☺☼]

گرایشهای ارشد مهندسی آب
منابع آب

كسي كه به نداي دلش گوش نمي دهد به قول شكسپير مجبور است چيزي را انتخاب بكند كه اجبارا بايد دوست داشته باشد. انسان بايد از همان ابتدا راهش را مشخص كند و بداند بالا رفتن تا كجا؟ چرا يك دانشجو نبايد بداند كه دلش چه مي خواهد بخواند و مملكتش چه مي خواهد تا به دنبال آن .شما بايد روي دانش و اطلاعات تكيه كنيد كه چقدر بلديد كه كارشناس بشويد يعني بايد كار را بشناسيد. شما به فكر اين هستيد كه هنوز در ليسانس براي فوق ليسانس چه بخوانيد و در فوق ليسانس به اين فكريد كه براي دكتري چه كنم؟ بعد از سپري كردن همه ي اينها تازه با خود مي گوييد كه من كجا كار پيدا بكنم . ببينيد اين ها كه متاسفانه گريبان گير جوانان ما شده است جرياني است كه مانند موجي است كه هركس را كه بخواهد جلوي آن بايستد له مي كند . ما بايد كشور خودمان را دوست بداريم كدام يك از كشور هاي ديگرآنقدر محصولات كشاورزي دارد و آنقدر خوي هاي مختلف نسبت به مساحتش در بازار همه چيز پيدا مي كنيد كه اين به خاطر اين خرده اقليم هايي است كه در كشور ما وجود دارد. كدام مملكت از مملكت ما بهتر است . ... خاك عالي دارد با اين وسعت كم شما بايد فكر كنيد كه مملكت را بسازيم و ديگران را سمت خودمان بكشيم . الان شما هستيد كه كشور بايد به دست شما ساخته شود .تفكرات ما متاسفانه اين طوري است. فعاليت هاي سي ساله ما نشان مي دهد كه ما خواستيم براي كشور خودمان هر طور كه شده كاري بكنيم و اصلا دنبال پول نبوديم . يك دزد علاقه مند به دزدي از يك آدمي كه ظاهر پرفسوري دارد ولي به كارش علاقه مند نيست ، موفق تر است. ما نمي دانيم كه چه مي خواهيم در نتيجه اين مي شود كه ما به دنبال تصورات مي گرديم . درنهايت من يك چيزي به شما مي توانم بگويم و آن اين كه سعي كنيد كه در كارتان موفق و علاقه مند باشيد و به همين رشته ي آبياري و زهكشي عشق بورزيد عشق است كه موتور پيشرفت است پشتوانه همه چيز عشق است اگر عشق نباشد بهترين رشته هايي كه شما فكر مي كنيد اون هم كارايي ندارد اول بايد كار را بلد باشيد اكنون سعي ما اين است كه زمينه هايي را فرام كنيم كه شما بتوانيد خدمت كنيد اگر هدف خدمت باشد هميشه امكانات هست سعي كنيد كارشناس موفق شويد و كسي كه كارشناس موفقي شود در محيط كاري زمينه ي گرايش هاي خود را پيدا مي كند . سخن آخر اينكه شماها بايد شرايطي را ايجاد كنيد كه ديگران بيايند در اينجا كار كنند و براي خودتان هم كار باشد با شرايط اولي .منتهي بايد از مراكز استان بيرون برويد و جاهاي ديگر را به مراكز استان تبديل كنيد از نظر من هيچ كدام از شما نياز به مشاور نداريد خودتان مي توانيد راهتان را پيدا كنيد
كمي فكر كنيد كدام گرايش و يا كدام درس بد است؟ در اين مدت كه شما اين همه درس خوانديد هنوز نمي دانيد كه به چه گرايشي علاقه داريد؟


هواشناسي كشاورزي

اين گرايش از سال 82 در دانشكده كشاورزي دانشگاه فردوسي مشهد ايجاد شده و 3 نفر پذيرش مي نمايد. علاوه بر مشهد شيراز هم از سال 82 سه نفر دانشجو مي گيرد.
از مزاياي انتخاب اين رشته كم بودن تعداد فارغ التحصيلان در اين رشته است بگونه اي كه تنها سه نفر داراي مدرك دكتري در اين رشته مي باشند.
از معايب اين رشته در وهله اول عدم وجود اساتيد مجرب مي باشد. زيرا بيشتر اساتيد هواشناسي دانشكده داراي مدرك دكتراي هواشناسي فيزيك مي باشند و توانايي لازم در تشريح ارتباط بين هواشناسي و كشاورزي را ندارند. لذا دانشجوي اين گرايش خود بايد پيش گام و جوينده مطلب در اين زمينه باشد.
از ديگر معايب اين رشته امكان شركت ساير گرايش ها از جمله زراعت و خاكشناسي در اين رشته مي باشد گرچه تاكنون كمتر شركت كرده اند.
مواد امتحاني و ضرايب آنها:
آمار (3)، هواشناسي (3)، هيدرولوژي (3)، رياضي (2)، زبان تخصصي (2)
دروس اختياري پيشنهادي:
زبان تخصصي، سنجش از راه دور، هيدرولوژي مهندسي، رابطه آب ، خاك و گياه، مهندسي محيط زيست
آمار اصلي ترين درس براي شركت در آزمون مي باشد. منبع اصلي هواشناسي جزوه دكتر جليلي و نيز جزوه دكتر موسوي است. هيدرولوژي از منابع هيدرولوژي كاربردي دكتر عليزاده طرح مي شود. كتاب رابطه آب و خاك دكتر عليزاده نيز منبع مي باشد.
زمينه هاي فعاليت فارغ التحصيلان:
پژوهشكده هاي اقليم شناسي، سازمان هوا شناسي و ساير مراكز تحقيقاتي



سازه هاي آبي

اين رشته، رشته اي بين گرايش هاي عمران آب و آبياري زهكشي مي باشد. بطوريكه از لحاظ دروس تخصصي تفاوت زيادي با رشته عمران ندارد. ولي رقابت براي قبولي در اين گرايش نسبت به عمران –آب ساده تر است.
مواد امتحاني و ضرايب آنها:
رياضيات (2)، مكانيك خاك (2)، هيدرولوژي (2)، زبان (2)، طراحي سازه ها (3)، مكانيك سيالات (3)، هيدروليك انهار (3)، هيدروليك (3)
دروس اختياري پيشنهادي:
سنجش از راه دور، بتن، طراحي سازه، هيدرولوژي مهندسي، پمپاژ، مهندسي محيط زيست
رياضيات بالاي 80% زده شود. براي هيدروليك جزوات دكتر خداشناس و براي سازه جزوه دكتر شعاعي پيشنهاد مي شود.
زمينه هاي فعاليت فارغ التحصيلان:
بيشتر زمينه هاي كارايي اين رشته در جنوب كشور به ويژه استان خوزستان مي باشد.



آبياري و زهكشي

رشته اي در امتداد و ادامه رشته مهندسي آب است.
مواد امتحاني و ضرايب آنها:
مكانيك سيالات و هيدروليك و هيدروليك انهار (2)، طراحي سيستم هاي تحت فشار و سطحي (3)، رابطه آب، خاك و گياه (2)، رياضيات مهندسي (2)، زبان (2)، زهكشي(3)
دروس اختياري پيشنهادي:
كيفيت آب، طراحي سيستم هاي آبياري و زهكشي، فيزيك خاك، رابطه آب، خاك و گياه، پمپاژ، زبان تخصصي، هيدروليك انهار، طراحي سيستم هاي آبياري سطحي
به عنوان منابع درس طراحي سيستم هاي تحت فشار و سطحي كتاب دكتر عليزاده- براي درس هيدروليك انهار كتاب هيدروليك مجاري روباز دكتر ابريشمي و حسيني- براي مكانيك سيالات و هيدروليك كتاب هاي استريتر- براي زهكشي كتاب زهكشي اراضي دكتر عليزاده و اصول زهكشي باي لوردي- براي رابطه آب ، خاك و گياه كتاب دكتر عليزاده پيشنهاد مي شود.
زمينه هاي فعاليت فارغ التحصيلان:
در زمينه آبياري و زهكشي و توانمندي هاي جانبي داراي موقعيت بسيار ممتاز مي باشد.
طراحي و اجراي سيستم هاي انتقال آب، تحت فشار و قطره اي، مطالعات هيدرولوژيكي شركت ها



مهندسي عمران (آب)

اين گرايش از گرايش هاي ده گانه رشته عمران مي باشد.
مواد امتحاني و ضرايب آنها:
زبان تخصصي (1)، رياضيات (1)، مكانيك سيالات (1)، مكانيك خاك (1)، مقاومت (1)، تحليل سازه (1)
زمينه هاي فعاليت فارغ التحصيلان:
از مزيت دانشجويان كارشناسي آب اين است كه گرايشي بين رشته اي است، بنابراين تمام كارهايي كه در چارچوب آب است را انجام مي دهد مانند طراحي سيستم هاي آبياري، طراحي سازه هاي انتقال آب، طراحي سيستم هاي آبرساني روستايي و شهري، مطالعات هواشناسي هيدرولوژي،برنامه ريزي منابع آب.

[☻♠☺☻♠☺☼]

دستورالعمل تعيين حريم كيفي آبهاي سطحي
(موضوع تصويب‌نامه شماره 58977/ت 29101 هـ مورخ 18/12/82 هيأت محترم وزيران)




دفتر مديريت كيفي منابع آب
خرداد 1384

مقدمه
تعيين حريم كيفي منابع آب سطحي نگرشي ساختاري و راهبردي محسوب مي‌گردد كه در سطح كلان مديريت منابع آب كشور براي حفاظت و بهره‌برداري پايدار از اين منابع حياتي مطرح گرديده است.
در راستاي تحقق اهداف مورد اشاره ، هيئت وزيران در جلسه مورخ 13/12/82 بنابه پيشنهاد شماره 100/31/25687 مورخ 30/4/82 وزارت نيرو و به استناد ماده (51) قانون توزيع عادلانه آب مصوب 1361، آيين‌نامه مربوط به بستر و حريم رودخانه‌ها، انهار، مسيلها و مردابها، بركه‌هاي طبيعي و شبكه‌هاي آبرساني، آبياري و زهكشي، موضوع تصويب نامه شماره 26046/ت23687هـ مورخ 16/8/79 (بند خ ماده 1) را به شرح زير اصلاح نمود .
«حريم، آن قسمت از اراضي اطراف رودخانه، مسيل، نهر طبيعي يا سنتي، مرداب و بركه‌هاي طبيعي است كه بلافاصله پس از بستر قرار دارد و به عنوان حق ارتفاق براي كمال انتفاع و حفاظت كمي و كيفي آنها لازم است و طبق مقررات اين آيين‌نامه توسط وزارت نيرو يا شركتهاي آب منطقه‌اي تعيين مي گردد.
حريم انهار طبيعي، رودخانه‌ها و مسيل‌ها (اعم از اينكه آب دائم يا فصلي داشته باشند) و مردابها و بركه‌هاي طبيعي براي عمليات لايروبي و بهره‌برداري، از يك تا بيست متر و براي حفاظت كيفي آب رودخانه‌ها، انهار طبيعي و بركه‌ها تا يكصد و پنجاه متر (تراز افقي) از منتهي‌اليه بستر خواهد بود كه بنابه مورد و نوع مصرف و وضع رودخانه، نهر طبيعي و بركه به وسيله وزارت نيرو يا شركتهاي آب منطقه‌اي تعيين مي‌گردد .
حريم كيفي براي رودخانه‌ها، انهار طبيعي و بركه‌هاي تأمين كننده آب شرب مقطوعاً يكصد و پنجاه متر خواهد بود . سياهه رودخانه‌هاي ياد شده توسط سازمانهاي آب منطقه‌اي تعيين و براي اطلاع عموم اعلام خواهد شد .
تشخيص موارد كمال انتفاع و عدم تضرر در حريم موضوع اين بند به موجب دستورالعملي خواهد بود كه وزارت نيرو تدوين و جهت اجرا به شركتهاي آب منطقه‌اي ابلاغ مي‌نمايد. دستورالعمل ياد شده در بخش حريم كيفي با همكاري سازمان حفاظت محيط زيست تدوين خواهد شد .»
اين دستورالعمل جهت اجرايي نمودن مصوبه اخيرالذكر و يكپارچگي عملكرد شركتهاي آب منطقه‌اي در زمينه تعيين حريم كيفي تدوين گرديده است.


1- چگونگي تعيين حريم كيفي آبهاي سطحي

جهت تعيين حريم كيفي رودخانه‌ها، انهار طبيعي، بركه‌ها و ... با عنايت به موارد مندرج در مصوبه ياد شده، در راستاي كمال انتفاع و حفاظت كيفي منابع آب،منابع آب سطحی به سه گروه زیر تقسیم شده و برای هر گروه طبق روش ذکر شده تعیین حریم می گردد:

1- 1 منابع آب شرب

با عنايت به مصوبه حريم كيفي آبهاي سطحي، حريم كيفي منبع آب شرب مقطوعاً 150 متر( تراز افقی ) مي‌باشد همچنین محدوده بازه طولي حريم آب شرب از بالادست و نیز پائین دست محل برداشت آب به صورت زیر تعیین می گردد:
* 20 برابر عرض بستر رودخانه در نقطه برداشت آب به عنوان بازه طولی حفاظت از منبع آب در بالادست محل برداشت آب منظور می گردد که بستر براساس معیارهای موجود در حریم کمی تعریف می گردد.
* 1 تا 2 برابر عرض بستر رودخانه در نقطه برداشت آب جهت لحاظ نمودن برگشت آب رودخانه به سمت بالا دست ، به عنوان بازه طولی حفاظت از منبع، در پائین دست محل برداشت آب منظور می گردد.
همچنین چنانچه ايستگاه‌هاي برداشت آب جهت مصارف شرب در رودخانه‌اي با فاصله كمتر از 5 كيلومتر به صورت متوالي قرار گرفته باشند، كل اين محدوده نيز بازه آب شرب محسوب مي‌گردد .
در محدوده حفاظتی حریم کیفی آب شرب به منظور کمال انتفاع و عدم تضرر منبع آبی ، استقرار هر گونه کاربری به جزء فعالیت های کشاورزی کم آب بر و غیر غرقابی با اعمال کامل کنترل سم و کود ممنوع است .همچنین می بایست از اتصال کانال و هدایت هر نوع زهاب کشاورزی و پساب فاضلابهای خام یا تصفیه شده در این محدوده جلوگیری شود .

[☻♠☺☻♠☺☼]

آيين نامه جلوگيري از آلودگي آب
( مصوب 18/2/1371 )

ماده‌ 1ـ عبارات‌ و اصطلاحاتي‌ كه‌ در اين‌ آيين‌نامه‌ به‌ كار رفته‌ داراي‌ معاني‌ زير مي‌باشد:
1ـ سازمان‌، سازمان‌ حفاظت‌ محيط ‌زيست‌.
2ـ شورايعالي‌ شورايعالي‌ حفاظت‌ محيط ‌زيست‌.
3ـ آلودگي‌ آب‌: تغيير مواد محلول‌ يا معلق‌ يا تغيير درجه‌ حرارت‌ و ديگر خواص‌ فيزيكي‌ و شيميايي‌ و بيولوژيكي‌ آب‌ در حدي‌ كه‌ آن‌ را براي‌ مصرفي‌ كه‌ براي‌ آن‌ مقرر است‌ مضر يا غيرمفيد سازد.
4ـ مواد آلوده‌كننده‌ آب‌ (آلوده‌كننده‌): هر نوع‌ مواد يا عوامل‌ فيزيكي‌ و شيميايي‌ بيولوژيك‌ كه‌ باعث‌ آلودگي‌ آب‌ گرديده‌ يا به‌ آلودگي‌ آن‌ بيفزايد.
5ـ منابع‌ مولد آلودگي‌ آب‌ (منابع‌ آلوده‌كننده‌): هرگونه‌ منبعي‌ كه‌ فعاليت‌ يا بهره‌برداري‌ از آن‌ موجب‌ آلودگي‌ آب‌ مي‌شود كه‌ شامل‌ منابع‌ صنعتي‌، معدني‌، كشاورزي‌ و دامداري‌، شهري‌ و خانگي‌، خدماتي‌ و درماني‌ و متفرقه‌ مي‌باشد.
6ـ فاضلاب‌: هر نوع‌ ماده‌ مايع‌ زائد حاصل‌ از فعاليت‌هاي‌ صنعتي‌ يا كشاورزي‌ و دامداري‌ يا شهري‌، بيمارستاني‌ و آزمايشگاهي‌ و خانگي‌ كه‌ به‌ آب‌ يا خاك‌ تخليه‌ گردد.
7ـ مواد زائد جامد: هرگونه‌ ماده‌ جامدي‌ كه‌ عرفاً زائد محسوب‌ مي‌شود مانند زباله‌، خاكروبه‌، خاكستر، جسد حيوانات‌، ضايعات‌ مراكز شهري‌ و صنعتي‌ و زوايد حاصل‌ از تصفيه‌، اعم‌ از شيميايي‌ و بيولوژيك‌ و همچنين‌ فضولات‌ انساني‌ و حيواني‌ و مواد زايد بيمارستانها و غيره‌.
8ـ آبهاي‌ پذيرنده‌: كليه‌ آبهاي‌ سطحي‌ و زيرزميني‌ از جمله‌ قنوات‌، چاهها و سفره‌ آبهاي‌ زيرزميني‌ و چشمه‌ها و نيز درياها، درياچه‌ها، رودخانه‌ها و نهرها و تالابها و آبگيرها و بركه‌ها كه‌ فاضلاب‌ و مواد زائد جامد به‌ آنها تخليه‌ شده‌ يا در آنها نفوذ مي‌كند.
9ـ آبهاي‌ ايران‌: كليه‌ آبهاي‌ داخلي‌ و ساحلي‌ و درياي‌ سرزميني‌ كه‌ تحت‌ حاكميت‌دولت‌جمهوري‌اسلا� �� �ي‌ايران‌ قرار دارد.
10ـ رقيق‌ كردن‌: كاهش‌ غلظت‌ مواد آلوده‌كننده‌ در فاضلاب‌ از طريق‌ اختلاط‌ با آب‌ يا آب‌ پذيرنده‌.
11ـ وسايل‌ و روشهاي‌ مناسب‌: مناسب‌ترين‌ وسايل‌ يا روشهايي‌ كه‌ استفاده‌ آن‌ با توجه‌ به‌ شرايط‌ محلي‌، درجه‌ پيشرفت‌ و امكانات‌ علمي‌ و فني‌ و هزينه‌هاي‌ مربوط‌، رفع‌ يا كاهش‌ مؤثر آلوده‌كننده‌ها را امكان‌پذير مي‌سازد.
12ـ ميزان‌ و معيار (استاندارد): حدود مجاز و مشخصات‌ ويژه‌اي‌ كه‌ با توجه‌ به‌ اصول‌ حفاظت‌ و بهسازي‌ محيط ‌زيست‌ براي‌ آلوده‌كننده‌ها و جلوگيري‌ از آلودگي‌ آب‌ تعيين‌ مي‌شود.
13ـ مسئول‌: شخص‌ حقيقي‌ كه‌ اداره‌ يا تصدي‌ منابع‌ مواد آلودگي‌ از قبيل‌ كارخانجات‌، كارگاهها و ساير تأسيسات‌ صنعتي‌ را خواه‌ براي‌ خود، خواه‌ به‌ نمايندگي‌ از طرف‌ شخص‌ يا اشخاص‌ حقيقي‌ و حقوقي‌ ديگر به‌ عهده‌ داشته‌ يا شخصاً به‌ طرق‌ مختلف‌ عامل‌ ايجاد آلودگي‌ است‌.
14ـ مواد زائد سمي‌ و خطرناك‌: هر نوع‌ ماده‌ زائد آلوده‌كننده‌ يا تركيبي‌ از مواد و ضايعاتي‌ كه‌ داراي‌ قدرت‌ صدمه‌ و آسيب‌ زياد به‌ سلامت‌ انسان‌ يا ساير موجودات‌ زنده‌ يا گياهان‌ بوده‌ يا بر اثر تماس‌ و تكرار داراي‌ عوارض‌ سوء در آنها باشد و قابليت‌ آلوده‌ ساختن‌ آب‌ را دارد.
ماده‌ 2ـ اقدام‌ به‌ هر عملي‌ كه‌ موجبات‌ آلودگي‌ آب‌ را فراهم‌ نمايد ممنوع‌ است‌.
ماده‌ 3ـ سازمان‌ با همكاري‌ وزارتخانه‌هاي‌ نيرو، كشاورزي‌، جهادسازندگي‌، بهداشت‌، درمان‌ و آموزش‌ پزشكي‌ و ساير وزارتخانه‌ها و سازمانهاي‌ ذيربط‌ حسب‌ مورد نسبت‌ به‌ بررسي‌ و شناسايي‌ كيفيت‌ آبهاي‌ ايران‌ از لحاظ‌ آلودگي‌ اقدام‌ خواهد نمود.
تبصره‌ 1ـ وزارت‌ بهداشت‌، درمان‌ و آموزش‌ پزشكي‌ در مورد آبهاي‌ مشروب‌ از مرحله‌ آبگير طبق‌ قوانين‌ و مقررات‌ خود عمل‌ مي‌نمايد.
تبصره‌ 2ـ در مورد آلودگي‌ آبهاي‌ درياها و درياچه‌ها همچنين‌ رودخانه‌هاي‌ مرزي‌ با مواد نفتي‌ به‌ موجب‌ قانون‌ حفاظت‌ دريا و رودخانه‌هاي‌ مرزي‌ از آلودگي‌ با مواد نفتي‌ عمل‌ خواهد شد.
ماده‌ 4ـ سازمان‌ موظف‌ است‌ نسبت‌ به‌ شناسايي‌ منابع‌ مختلف‌ مولد آلودگي‌ آب‌ به‌ طريق‌ مقتضي‌ اقدام‌ نمايد. مسئولين‌ موظفند اطلاعات‌ و مدارك‌ مورد نياز را در صورت‌ درخواست‌ در اختيار سازمان‌ قرار دهند.
تبصره‌ 1ـ وزارتخانه‌هاي‌ كشور، بهداشت‌، درمان‌ و آموزش‌ پزشكي‌، كشاورزي‌، نيرو، صنايع‌، معادن‌ و فلزات‌ و جهادسازندگي‌ و حسب‌ مورد ساير مؤسسات‌ ذيربط‌ همكاري‌ لازم‌ را با سازمان‌ در اجراي‌ مفاد اين‌ ماده‌ معمول‌ خواهند داشت‌.
تبصره‌ 2ـ اطلاعات‌ و مداركي‌ كه‌ جنبه‌ محرمانه‌ دارد و توسط‌ مسؤلين‌ در اختيار سازمان‌ گذارده‌ مي‌شود محرمانه‌ تلقي‌ شده‌ و جز در موارد قانوني‌ مورد استفاده‌ قرار نخواهد گرفت‌.
ماده‌ 5ـ استانداردهاي‌ مربوط‌ به‌ آلودگي‌ آب‌ با ذكر روشهاي‌ سنجش‌ و ساير مقررات‌ مربوط‌ توسط‌ سازمان‌ و با همكاري‌ وزارتخانه‌ها و مؤسسات‌ مذكور در ماده‌ (3) اين‌ آيين‌نامه‌ تهيه‌ و به‌ مورد اجراء گذارده‌ مي‌شود.
تبصره‌ـ در مورد مقررات‌ مربوط‌ به‌ تخليه‌ هر نوع‌ فاضلاب‌ به‌ شبكه‌ عمومي‌ فاضلاب‌ شهر و جمع‌آوري‌، نگهداري‌ و حمل‌ و دفع‌ مواد زائد جامد كميسيون‌ دائمي‌ متشكل‌ از نمايندگان‌ تام‌الاختيار وزارتخانه‌هاي‌ نيرو، بهداشت‌، درمان‌ و آموزش‌ پزشكي‌، كشور، صنايع‌، معادن‌ و فلزات‌ و سازمان‌ حفاظت‌ محيط‌زيست‌ و ساير سازمانهاي‌ مسوول‌ آب‌ و فاضلاب‌ شهري‌ در وزارت‌ كشور تشكيل‌ و تصميمات‌ اتخاذ شده‌ به‌ مرحله‌ اجراء گذارده‌ خواهد شد.
ماده‌ 6ـ طبقه‌بندي‌ كلي‌ آبهاي‌ پذيرنده‌ اعم‌ از سطحي‌ و زيرزميني‌ و درياچه‌ها و آبهاي‌ ساحلي‌ با توجه‌ به‌ قدرت‌ جذب‌ و تصفيه‌ طبيعي‌ آلوده‌كننده‌ها بر حسب‌ اولويتها و به‌ تدريج‌ توسط‌ سازمان‌ با همكاري‌ وزارتخانه‌ها و مؤسسات‌ مذكور در ماده‌ (3) اين‌ آيين‌نامه‌ تعيين‌ و اعلام‌ خواهد شد.
ماده‌ 7ـ سازمان‌ موظف‌ است‌ طبق‌ برنامه‌ پيش‌بيني‌ شده‌ از فاضلاب‌ و مواد زائد جامد منابع‌ آلوده‌كننده‌ نمونه‌برداري‌ و نوع‌ و ميزان‌ آلودگي‌ هر يك‌ از اين‌ منابع‌ را مشخص‌ نمايد. در صورتي‌ كه‌ شدت‌ آلودگي‌ هر يك‌ از منابع‌ آلوده‌كننده‌ بيش‌ از استانداردهاي‌ موضوع‌ ماده‌ (5) اين‌ آيين‌نامه‌ باشد سازمان‌ مراتب‌ را كتباً به‌ مسوول‌ مربوط‌ اخطار خواهد نمود كه‌ در رفع‌ آلودگي‌ اقدام‌ نمايد. در اين‌ اخطاريه‌ نوع‌ آلودگي‌ و ميزان‌ آن‌ و همچنين‌ مهلت‌ رفع‌ آلودگي‌ كه‌ متناسب‌ با امكانات‌ تعيين‌ مي‌گردد صريحاً قيد خواهد شد.
تبصره‌ـ در مورد شهركها و مجتمع‌هاي‌ صنعتي‌ كه‌ داراي‌ سيستم‌ فاضلاب‌ عمومي‌ هستند از فاضلاب‌ عمومي‌ شهركها و مجتمع‌هاي‌ صنعتي‌ و غيرصنعتي‌ نمونه‌برداري‌ شده‌ و اقدامات‌ لازم‌ براي‌ رفع‌ آلودگي‌ با مسئوليت‌ شركت‌ و مجتمع‌ به‌ عمل‌ خواهد آمد. در مواردي‌ كه‌ واحدهاي‌ مستقر در اين‌ شهركها و مجتمع‌ها فاضلاب‌ صنعتي‌ حاوي‌ مواد مسموم‌ فلزات‌ سنگين‌ داشته‌ باشند و از طريق‌ سيستم‌ فاضلاب‌ عمومي‌ قابل‌ كنترل‌ نباشد بنا به‌ تشخيص‌ سازمان‌ حفاظت‌ محيط‌زيست‌ واحد مزبور موظف‌ به‌ ايجاد تصفيه‌ خواهد بود.

[☻♠☺☻♠☺☼]

آيين نامه جلوگيري از آلودگي آب


( مصوب 18/2/1371 )

ماده‌ 1ـ عبارات‌ و اصطلاحاتي‌ كه‌ در اين‌ آيين‌نامه‌ به‌ كار رفته‌ داراي‌ معاني‌ زير مي‌باشد:
1ـ سازمان‌، سازمان‌ حفاظت‌ محيط ‌زيست‌.
2ـ شورايعالي‌ شورايعالي‌ حفاظت‌ محيط ‌زيست‌.
3ـ آلودگي‌ آب‌: تغيير مواد محلول‌ يا معلق‌ يا تغيير درجه‌ حرارت‌ و ديگر خواص‌ فيزيكي‌ و شيميايي‌ و بيولوژيكي‌ آب‌ در حدي‌ كه‌ آن‌ را براي‌ مصرفي‌ كه‌ براي‌ آن‌ مقرر است‌ مضر يا غيرمفيد سازد.
4ـ مواد آلوده‌كننده‌ آب‌ (آلوده‌كننده‌): هر نوع‌ مواد يا عوامل‌ فيزيكي‌ و شيميايي‌ بيولوژيك‌ كه‌ باعث‌ آلودگي‌ آب‌ گرديده‌ يا به‌ آلودگي‌ آن‌ بيفزايد.
5ـ منابع‌ مولد آلودگي‌ آب‌ (منابع‌ آلوده‌كننده‌): هرگونه‌ منبعي‌ كه‌ فعاليت‌ يا بهره‌برداري‌ از آن‌ موجب‌ آلودگي‌ آب‌ مي‌شود كه‌ شامل‌ منابع‌ صنعتي‌، معدني‌، كشاورزي‌ و دامداري‌، شهري‌ و خانگي‌، خدماتي‌ و درماني‌ و متفرقه‌ مي‌باشد.
6ـ فاضلاب‌: هر نوع‌ ماده‌ مايع‌ زائد حاصل‌ از فعاليت‌هاي‌ صنعتي‌ يا كشاورزي‌ و دامداري‌ يا شهري‌، بيمارستاني‌ و آزمايشگاهي‌ و خانگي‌ كه‌ به‌ آب‌ يا خاك‌ تخليه‌ گردد.
7ـ مواد زائد جامد: هرگونه‌ ماده‌ جامدي‌ كه‌ عرفاً زائد محسوب‌ مي‌شود مانند زباله‌، خاكروبه‌، خاكستر، جسد حيوانات‌، ضايعات‌ مراكز شهري‌ و صنعتي‌ و زوايد حاصل‌ از تصفيه‌، اعم‌ از شيميايي‌ و بيولوژيك‌ و همچنين‌ فضولات‌ انساني‌ و حيواني‌ و مواد زايد بيمارستانها و غيره‌.
8ـ آبهاي‌ پذيرنده‌: كليه‌ آبهاي‌ سطحي‌ و زيرزميني‌ از جمله‌ قنوات‌، چاهها و سفره‌ آبهاي‌ زيرزميني‌ و چشمه‌ها و نيز درياها، درياچه‌ها، رودخانه‌ها و نهرها و تالابها و آبگيرها و بركه‌ها كه‌ فاضلاب‌ و مواد زائد جامد به‌ آنها تخليه‌ شده‌ يا در آنها نفوذ مي‌كند.
9ـ آبهاي‌ ايران‌: كليه‌ آبهاي‌ داخلي‌ و ساحلي‌ و درياي‌ سرزميني‌ كه‌ تحت‌ حاكميت‌دولت‌جمهوري‌اسلا� �� �ي‌ايران‌ قرار دارد.
10ـ رقيق‌ كردن‌: كاهش‌ غلظت‌ مواد آلوده‌كننده‌ در فاضلاب‌ از طريق‌ اختلاط‌ با آب‌ يا آب‌ پذيرنده‌.
11ـ وسايل‌ و روشهاي‌ مناسب‌: مناسب‌ترين‌ وسايل‌ يا روشهايي‌ كه‌ استفاده‌ آن‌ با توجه‌ به‌ شرايط‌ محلي‌، درجه‌ پيشرفت‌ و امكانات‌ علمي‌ و فني‌ و هزينه‌هاي‌ مربوط‌، رفع‌ يا كاهش‌ مؤثر آلوده‌كننده‌ها را امكان‌پذير مي‌سازد.
12ـ ميزان‌ و معيار (استاندارد): حدود مجاز و مشخصات‌ ويژه‌اي‌ كه‌ با توجه‌ به‌ اصول‌ حفاظت‌ و بهسازي‌ محيط ‌زيست‌ براي‌ آلوده‌كننده‌ها و جلوگيري‌ از آلودگي‌ آب‌ تعيين‌ مي‌شود.
13ـ مسئول‌: شخص‌ حقيقي‌ كه‌ اداره‌ يا تصدي‌ منابع‌ مواد آلودگي‌ از قبيل‌ كارخانجات‌، كارگاهها و ساير تأسيسات‌ صنعتي‌ را خواه‌ براي‌ خود، خواه‌ به‌ نمايندگي‌ از طرف‌ شخص‌ يا اشخاص‌ حقيقي‌ و حقوقي‌ ديگر به‌ عهده‌ داشته‌ يا شخصاً به‌ طرق‌ مختلف‌ عامل‌ ايجاد آلودگي‌ است‌.
14ـ مواد زائد سمي‌ و خطرناك‌: هر نوع‌ ماده‌ زائد آلوده‌كننده‌ يا تركيبي‌ از مواد و ضايعاتي‌ كه‌ داراي‌ قدرت‌ صدمه‌ و آسيب‌ زياد به‌ سلامت‌ انسان‌ يا ساير موجودات‌ زنده‌ يا گياهان‌ بوده‌ يا بر اثر تماس‌ و تكرار داراي‌ عوارض‌ سوء در آنها باشد و قابليت‌ آلوده‌ ساختن‌ آب‌ را دارد.
ماده‌ 2ـ اقدام‌ به‌ هر عملي‌ كه‌ موجبات‌ آلودگي‌ آب‌ را فراهم‌ نمايد ممنوع‌ است‌.
ماده‌ 3ـ سازمان‌ با همكاري‌ وزارتخانه‌هاي‌ نيرو، كشاورزي‌، جهادسازندگي‌، بهداشت‌، درمان‌ و آموزش‌ پزشكي‌ و ساير وزارتخانه‌ها و سازمانهاي‌ ذيربط‌ حسب‌ مورد نسبت‌ به‌ بررسي‌ و شناسايي‌ كيفيت‌ آبهاي‌ ايران‌ از لحاظ‌ آلودگي‌ اقدام‌ خواهد نمود.
تبصره‌ 1ـ وزارت‌ بهداشت‌، درمان‌ و آموزش‌ پزشكي‌ در مورد آبهاي‌ مشروب‌ از مرحله‌ آبگير طبق‌ قوانين‌ و مقررات‌ خود عمل‌ مي‌نمايد.
تبصره‌ 2ـ در مورد آلودگي‌ آبهاي‌ درياها و درياچه‌ها همچنين‌ رودخانه‌هاي‌ مرزي‌ با مواد نفتي‌ به‌ موجب‌ قانون‌ حفاظت‌ دريا و رودخانه‌هاي‌ مرزي‌ از آلودگي‌ با مواد نفتي‌ عمل‌ خواهد شد.
ماده‌ 4ـ سازمان‌ موظف‌ است‌ نسبت‌ به‌ شناسايي‌ منابع‌ مختلف‌ مولد آلودگي‌ آب‌ به‌ طريق‌ مقتضي‌ اقدام‌ نمايد. مسئولين‌ موظفند اطلاعات‌ و مدارك‌ مورد نياز را در صورت‌ درخواست‌ در اختيار سازمان‌ قرار دهند.
تبصره‌ 1ـ وزارتخانه‌هاي‌ كشور، بهداشت‌، درمان‌ و آموزش‌ پزشكي‌، كشاورزي‌، نيرو، صنايع‌، معادن‌ و فلزات‌ و جهادسازندگي‌ و حسب‌ مورد ساير مؤسسات‌ ذيربط‌ همكاري‌ لازم‌ را با سازمان‌ در اجراي‌ مفاد اين‌ ماده‌ معمول‌ خواهند داشت‌.
تبصره‌ 2ـ اطلاعات‌ و مداركي‌ كه‌ جنبه‌ محرمانه‌ دارد و توسط‌ مسؤلين‌ در اختيار سازمان‌ گذارده‌ مي‌شود محرمانه‌ تلقي‌ شده‌ و جز در موارد قانوني‌ مورد استفاده‌ قرار نخواهد گرفت‌.
ماده‌ 5ـ استانداردهاي‌ مربوط‌ به‌ آلودگي‌ آب‌ با ذكر روشهاي‌ سنجش‌ و ساير مقررات‌ مربوط‌ توسط‌ سازمان‌ و با همكاري‌ وزارتخانه‌ها و مؤسسات‌ مذكور در ماده‌ (3) اين‌ آيين‌نامه‌ تهيه‌ و به‌ مورد اجراء گذارده‌ مي‌شود.
تبصره‌ـ در مورد مقررات‌ مربوط‌ به‌ تخليه‌ هر نوع‌ فاضلاب‌ به‌ شبكه‌ عمومي‌ فاضلاب‌ شهر و جمع‌آوري‌، نگهداري‌ و حمل‌ و دفع‌ مواد زائد جامد كميسيون‌ دائمي‌ متشكل‌ از نمايندگان‌ تام‌الاختيار وزارتخانه‌هاي‌ نيرو، بهداشت‌، درمان‌ و آموزش‌ پزشكي‌، كشور، صنايع‌، معادن‌ و فلزات‌ و سازمان‌ حفاظت‌ محيط‌زيست‌ و ساير سازمانهاي‌ مسوول‌ آب‌ و فاضلاب‌ شهري‌ در وزارت‌ كشور تشكيل‌ و تصميمات‌ اتخاذ شده‌ به‌ مرحله‌ اجراء گذارده‌ خواهد شد.
ماده‌ 6ـ طبقه‌بندي‌ كلي‌ آبهاي‌ پذيرنده‌ اعم‌ از سطحي‌ و زيرزميني‌ و درياچه‌ها و آبهاي‌ ساحلي‌ با توجه‌ به‌ قدرت‌ جذب‌ و تصفيه‌ طبيعي‌ آلوده‌كننده‌ها بر حسب‌ اولويتها و به‌ تدريج‌ توسط‌ سازمان‌ با همكاري‌ وزارتخانه‌ها و مؤسسات‌ مذكور در ماده‌ (3) اين‌ آيين‌نامه‌ تعيين‌ و اعلام‌ خواهد شد.
ماده‌ 7ـ سازمان‌ موظف‌ است‌ طبق‌ برنامه‌ پيش‌بيني‌ شده‌ از فاضلاب‌ و مواد زائد جامد منابع‌ آلوده‌كننده‌ نمونه‌برداري‌ و نوع‌ و ميزان‌ آلودگي‌ هر يك‌ از اين‌ منابع‌ را مشخص‌ نمايد. در صورتي‌ كه‌ شدت‌ آلودگي‌ هر يك‌ از منابع‌ آلوده‌كننده‌ بيش‌ از استانداردهاي‌ موضوع‌ ماده‌ (5) اين‌ آيين‌نامه‌ باشد سازمان‌ مراتب‌ را كتباً به‌ مسوول‌ مربوط‌ اخطار خواهد نمود كه‌ در رفع‌ آلودگي‌ اقدام‌ نمايد. در اين‌ اخطاريه‌ نوع‌ آلودگي‌ و ميزان‌ آن‌ و همچنين‌ مهلت‌ رفع‌ آلودگي‌ كه‌ متناسب‌ با امكانات‌ تعيين‌ مي‌گردد صريحاً قيد خواهد شد.
تبصره‌ـ در مورد شهركها و مجتمع‌هاي‌ صنعتي‌ كه‌ داراي‌ سيستم‌ فاضلاب‌ عمومي‌ هستند از فاضلاب‌ عمومي‌ شهركها و مجتمع‌هاي‌ صنعتي‌ و غيرصنعتي‌ نمونه‌برداري‌ شده‌ و اقدامات‌ لازم‌ براي‌ رفع‌ آلودگي‌ با مسئوليت‌ شركت‌ و مجتمع‌ به‌ عمل‌ خواهد آمد. در مواردي‌ كه‌ واحدهاي‌ مستقر در اين‌ شهركها و مجتمع‌ها فاضلاب‌ صنعتي‌ حاوي‌ مواد مسموم‌ فلزات‌ سنگين‌ داشته‌ باشند و از طريق‌ سيستم‌ فاضلاب‌ عمومي‌ قابل‌ كنترل‌ نباشد بنا به‌ تشخيص‌ سازمان‌ حفاظت‌ محيط‌زيست‌ واحد مزبور موظف‌ به‌ ايجاد تصفيه‌ خواهد بود.

[☻♠☺☻♠☺☼]

اثرات MTBE در آلودگی منابع آب


(متیل ترسیو – بوتیل اتر) یك ماده آلی اكسیژن دار است كه امروزه در ایران و برخی كشورهای جهان به صورت گسترده در بنزین بدون سرب استفاده می شود در ابتدای انتخاب و استفاد ه از این ماده در سوخت مزایای زیست محیطی آن مورد توجه بود ولی اكنون پس از گذشت چند سال از مصرف آن در دنیا مشخص شده است كه MTBE دارای امكان تاثیرات سوء روی انسان بوده و دارای پتانسیل آلودگی محیط زیست است. ورود MTBE به منابع آب و خاك به روشهای مختلف انجام می گیرد .MTBE در خاك بسیار متحرك است و حركت آن در آب تابع قوانین حركت آب در خاك است. MTBE مقاومت زیادی به تخریب زیستی دارد و نیمه عمر آن در آب بالاست ، جذب آنها توسط ذرات خاك ضعیف است ،حلالیت بالایی در آب دارد و بسیار متحرك است . این عوامل باعث حركت MTBE به سمت آبهای زیر زمینی و جمع این ماده در این آبها می گردد و از آنجا كه آبهای زیرزمینی در شرب و كشاورزی استفاده دارند با تهدید سلامتی انسان و طبیعت باعث معضلات زیست محیطی می گردد درحال حاضر USEPA حد مجاز این ماده در آبهای آشامیدنی راpb 40-20 تعیین كرده است. با توجه به مصرف گسترده MTBE در ایران قبل از آنكه این ماده به معضل زیست محیطی در كشور تبدیل گردد باید راهكارهی مناسب ادامه و عدم مصرف آن مشخص شود.

مقدمه:


متیل ترسیو یک ماده آلی مصنوعی اکسیژن دار است که پس از اثبات جنبه های سوء بهداشتی و زیست محیطی سرب بعنوان جایگزین آن معرفی و امروزه در ایران و برخی از کشورای جهان بصورت گسترده در بنزینهای بدون سرب استفاده می شود.توجه به این ماده در دهه ۷۰ میلادی آغاز و مصرف آن در دهه ۸۰ و ۹۰ میلادی در جهان افزایش یافت. در ابتدای انتخاب و استفاده از این ماده در سوخت مزایای زیست محیطی آن مورد توجه بود که مهمترین آنها افزایش عدد اکتان بنزین٫ کاهش نشر گازهای آلاینده منتشر از اگزوز خودرو مانند منواکسید کربن و ازن ٫ حذف سرب از بنزین به همراه تاثیر بهبود نسبی کیفیت هوا ٫تولید آسان و سهولت اختلاط با بنزین می باشد ولی اکنون پس از گذشت چند سال از مصرف آن در دنیا مشخص شده است که MTBE دارای امکان تاثیرات سوء روی بدن انسان و مضرات زیست محیطی بودند و آلودگی آبها زیر زمینی از مهمترین جنبه های زیست محیطی آن می باشد . در آمریکا از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۱ میلادی دو سیستم تامین کننده نیاز آب شرب شهری بخاطر آلودگی MTBE برای این منظور غیر قابل استفاده شدند.در سانتامونیکای آمریکا حداقل ۵۰ درصد از کل آب شهری که از منابع زیرزمینی تامین می شدبرای شرب غیر قابل استفاده گردید بطوریکه ۵/۳ میلیون دلار برای جایگزینو تامین آب شرب منطقه هزینه شد. وجود MTBE در کالیفرنیا در نمونه های شهری عموما با مقادیر کمتر از ۲mg/l گزارش شده است. در شرایط خاص در جاهایی که قایقهای موتوری استفاده می شد غلظت این ماده در آن آبها به۱۲ppm هم می رسد. در تحقیقی که در سال۱۹۹۶ توسط USGS در ۱۶ شهر آمریکا انجام شد ٫ مقدار MTBE موجود در آبهای سطحی بین µg/L 100-2/0 گزارش شد که غلظتهای بیشتر بین ماه های اکتبر تا مارس واقع شده است.(۳).در آمریکا به خاطر تاثیرات این ماده در انسان و محیط زیست به ویژه آلودگی منابع آب اعتراضات فراوانی نسبت به ادامه مصرف آن وجود دارد ودر بعضی مناطق استفاده از MTBEممنوع شده است در این مقاله برسی توانایی MTBEدر آلودگی منابع آب سه محور اصلی مورد توجه است تاثیرات MTBE روی سلامتی انسان چگونگی ورود MTBE به منابع آب وسرنوشت MTBE در منابع آب

خصوصیات MTBE :


متیل ترسیو بوتیلاتر یک ترکیب آلی با فرمول شیمیایی C5H12O می باشد در دما وفشار استاندارد مایعی بی بیرنگ ٫ قابل اشتعال و قابل احتراق است . جرم مولکولی آن ۱۵/۸۸ بوده و دارای نقطه ذوب ۹-ـ درجه سانتی گراد ونقطه جوش ۶/۵۳ - ۲/۵۵ درجه سانتی گراد می باشد . چگالی این ماده ۷۴۴/۰ ۷۵۸/۰ گزارش شده است . انحلال پذیری MTBE در آب بسیار بالاست 540mg/L گرارش شده است

تاثیرات MTBE روی سلامت انسان:

انسان از سه طریق خوردن یا آشامیدن ، اشتنشاق وتماس پوستی می تواند در معرض MTBE قرار گیرد و سلامتی او تهدید گردد كه از این بین بلع مهمترین راه ورود این ماده به بدن انسان است و عمدتاً از طریق آشامیدن آب آلوده انجام می شود، ضمن آنكه استحمام با آب گرم آلوده نیز فراریت آن را افزایش داده و باعث استنشاق این ماده می گردد . تاثیرات این ماده روی بدن به دو قسمت سرطانیو غیر سرطانی تقسیم می شود . به دلیل زمان نسبتاً كوتاه از آغاز مصرف گسترده این ماده تحقیقات ومطالعات كافی برای برسی تاثیرات سرطان زائی در انسان انجام نشده است ولی این موضوع هنگامیكه حیوانات آزمایشگاهی به صور مختلف در معرض مقادیر بالای MTBE قرار گرفتند اثبات گردید. در یك آزمایش در آثر بلعیدن MTBE در موشهای صحرایی ماده به مقدار mg 1000 به ازاء هر كیلوگرم وزن بدن در روز طی یك دوره 104 روزهاین موشها به سرطان خون مبتلا شدند وهمین تیمار در موشهای صحرایی نر در دوره فوق باعث بروز تومورهای بیضوی در آنها گردید. طی تحقیقاتی در یك دوره18 ماهه ، استنشاق این ماده توسط موشهای صحرایی نر وماده صورت گرفت و خاصیت سرطان زایی MTBE در این حیوانات آزمایشگاهی مشاهده گردید . بر همین اساس USEPA این ماده را در گروه دارای امكانم سرطان زائی قرار داده است . در مورد تا ثیرات غیر سرطانی MTBE، از مهمترین وشایعترین عوارض تنفس آندر انسان سردرد ،سرگیجه،تهوع،آلرژی و مشكلات تنفسی می باشد در آزمایشی روی موش صحرایی با بلعیدن mg 70 به ازاء هر كیلوگرم وزن بدن در روز تاثیری مشاهده نشد واز mg 100 به ازاء هر كیلوگرم وزن بدن در روزعوارض آن مشاهده گردید(2). برای ارزیابی صحیح از سمیت این ماده بر روی آنسان نیاز به مطالعات وتحقیقات بیشتری می باشد . ضمن آنكه در مواردی مانند تاثیر روی ژنتیك ،تولید مثلو رشد اطلاعات بسیار محدود است .

ورود MTBE به منابع آب:

اولین مرحله در آلودگی منابع آب به MTBE ورود این ماده به اجزاء محیط زیست می باشد . مهمترین منابع ورود MTBE به محیط زیست نشت از تانكها وذخایر زیر زمینی ،لوله ها واتصالات ،وسائل وجایگاههای سوخت گیری ، وسائل نقلیه موتوری با سوخت بنزین ، قایق های موتوری ووسائل حمل و نقل MTBE می باشند كه بر حسب جایگاه و نوع منبع ، این ماده می تواند وارد هوا خاك و آب گردد. MTBE موجد در هوا، شستشوی سطوح ذرات آلوده به مواد حاوی این ماده ، تخلیه مستقیم MTBE یا بنزین حاوی این ماده به آبورود این ماده به آبهای سطحی شده و ورودبه آبهای زیر زمینی نیز از طریق آبهی سطحی ، شكافها و عوارض زمین ، چاهها و خاك قابل انجام است ورود MTBE به هوااز طریق تبخیر در جایگاههای سوخت گیری و سوخت رسانی ، خروج از خودروها ، تبخیر از لكه های بنزین روی سطح زمین و استفاده های متفرقه انجام می گردد . در نتیجه یك تحقیق پیك غلظت MTBE در هوای نزدیك به پمپهای بنزین به ppbv 1400 در اندازه گیریهای كوتاه مدت رسیده است و میانگین آن در همین مكان در محدوده ppbv 100-10 قرار داشته است . میانگین غلظت MTBE در هوا در محیطهای غیر از پمپ بنزین ppbv 25/066/0 و82/0 گزارش شده است .(4) MTBE موجود در هوا با انحلال در ترولات آسمانی به همراه بارندگی وارد سطح زمین ، خاك ویا آبهای سطحی می گردد.(3و4) این اتفاق در مناطقی كه ترافیك سنگین دارد به ویژه در هوای سرد بیشتر مشهود است . در یك تحقیق در كالیفرنیا هنگامیكه غلظت متوسط MTBE در دمای 25 درجه سانتی گراد در هوا ppbv 2 بود غلظت تعادلی این ماده در آب باران ppbv (70%) اندازه گیری شد . همچنین در تحقیقی در آلمان گزارش شده است كه 20 درصد از MTBE موجود در روان آبهای شهری پس از بارندگی مربوط به MTBE ورودی از هوادر اثر بارش می باشد بنابراین MTBE موجود در هوا یكی از منابع ورود به منابع آب می باشد. ورود MTBE به خاك هم از طریق مختلف قابل انجام است. MTBE ورودی به هوا از طریق نزولات آسمانی ، روانابهای سطحی حاوی MTBE ، نشت از مخازن ،اتصلات،تانكرها و جایگا ه های سوختگیری و نشت از تانكهای زیرزمینی از مهمترین منابع ورود این ماده به خاك می باشد. نحوه حركت MTBE در خاك عامل مهمی در آلوده شدن آبهای زیرزمینی به این ماده می باشد.

درحركت وجابجایی این ماده در خاك خصوصیات فیزیكی و شیمیایی خاك اهمیت زیادی دارد . ازمهمترین خصوصیات فیزیكی خاك در این ارتباط تخلخل ،نفوذ پذیری خاك ،بافت، ساختمان و عمق خاك می باشند.بافت سبك و تخلخل بالا با افزایش نفوذپذیری خاك حركت این ماده را در خاك تسهیل می نماید . در مورد خصوصیات شیمیائی خاك جذب سطحی و دفع از مهمترین این خصوصیات است كه آلاینده های آلی را در خاك تحت تاثیر قرار میدهد. در خاك كلوئیدهای رس و مواد آلی عوامل اصلی جذب سطحی MTBE می باشند هرچه قابلیت یك ماده برای جذب سطحی شدن به ذرات خاك بیشتر باشد تحرك آن ماده در خاك كمتر است . برای این منظور در برآورد حركت MTBE در خاك از ضریب جذب سطحی (Kd) استفاده می نمایند.

[☻♠☺☻♠☺☼]

گروه مهندسی آب

مقدمه برای تأمین نیروی انسانی متعهد و متخصص به منظورنیل به خود کفایی فنی در زمینه های آبیاری و زهکشی لازم است، متخصصینی تربیت شوند که بتوانند با استفاده از دانش و تجربیات خود در توسعه و رشد اقتصادی کشور از طریق آموزش ، تحقیق ، برنامه ریزی و طراحی ابنیه و سیستم های آبیاری و زهکشی و بالا بردن راندمان بهروری از منابع آب و خاک مؤثر باشند. تعریف مهندسی در کل یعنی "خلق فرایندهای نو" و مهندسی آب به رشته ای اطلاق می شود که با دارا بودن مجموعه ای از علوم و روشها در زمینه های مختلف، بررسی و طراحی پروژه های آبیاری و زهکشی، نحوۀ بهره برداری و نگهداری و مدیریت شبکه های آبیاری و زهکشی، برنامه ریزی و تحقیقات و آموزش توانایی و کارایی لازم را تأمین نماید. اهمیت موضوع اهمیت و جایگاه مهندس آب را می توان از جهات مختلف مورد بررسی قرار داد. تربیت کارشناسان کار آمد جهت نیل به خود کفایی در زمینه های علوم آبیاری و زهکشی بهره برداری بهینه از منابع آب کشور برای بالا بردن سطح تولیدات کشاورزی و رشد اقتصادی کشور ضروری خواهد بود. جایگاه ایران جزء کشورهای خشک و نیمه خشک دنیا است و بر اساس شاخص های بین المللی، کشور ایران جزء کشورهای با تنش آبی و یا در آستانه تنش آبی است و در صورت ادامه همین وضعیت یعنی نحوه و میزان استفاده از آب در کشور تا بیست سال آینده دچار بحران شدید آب در بخشهای شرب، کشاورزی و صنعت خواهیم شد. بنابراین نیاز به کارشناسان و متخصصان مهندسی آب در گرایشهای مختلف با تجارب خوب در حال افزایش است. در حال حاضر در 20 دانشگاه دولتی و حدوداً در 7 دانشگاه آزاد گروه مهندسی آب فعال می باشد که در مجموع سالانه قریب به1000 نفر در این رشته فارغ التحصیل می شوند و مسلماً در هر سال در حال افزایش هستند. لذا پایه گذاری بخشهایی نظیر نظام مهندسی آبیاری و زهکش در فراهم کردن زمینه های حمایت از شاغلان و خدمت بگیران این بخش ضروری است. این نظام می تواند با گرد هم آوردن کارشناسان و متخصصان زمینه لازم تبادل تجارب لازم را فراهم آورد. تعدادی از این سازمانها که در حال حاضر با توجه به اساسنامه خود فعالیت می کنند بشرح ذیل می باشد. -کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران؛ - سازمان ملی دانشجویان آبیاری؛ -کمیته ملی آبیاری و زهکشی استانها؛ -سازمان مدیریت منابع آب ایران؛ -انجمن هیدرولیک ایران. نظام آموزشی دوره کارشناسی براساس آئین نامه آموزشی مصوب شورای عالی برنامه ریزی، طول دوره کارشناسی رشته مهندسی کشاورزی – آب 4 سال می باشد و دانشجویان بطور متوسط قادر خواهند بود این دوره را در مدت مذکور به پایان برسانند. حداکثر طول زمان مجاز تحصیل در این دوره 6 سال(برای هر یک سال تحصیلی فقط یک ترم مجاز است) خواهد بود. هر یک سال تحصیلی دو نیم سال(دو ترم) و هر نیم سال مشتمل بر 16 هفته کامل می باشد.


برنامه های پیش بینی شده برای آینده -راه اندازی دوره کارشناسی ارشد در گرایش آبیاری و زهکشی در سال 1387 -راه اندازی دوره کارشناسی ارشد در گرایش سازه های آبی در سال 1388 -راه اندازی دوره دکتری در گرایش آبیاری وزهکشی در سال 1390 -راه اندازی دوره دکتری در گرایش سازه های آبی در سال 1391 -ایجاد آزمایشگاه های و کارگاه دروس رسم فنی، نقشه کشی و نقشه برداری -تجهیز آزمایشگاه ها -برگزاری سمینارها و کارگاه های تخصصی در زمینه مهندسی آب -دعوت از اساتید برجسته و مجرب از دانشگاه های داخل و خارج از کشور -ارتباط با دانشگاههای معتبر کشور های خارج و بویژه کشورهای همسایه

گروه مهندسی آب از سال 1374 با پذیرش 30 نفر دانشجو در مقطع کارشناسی ، سه نفر عضو هیات علمی فعال در دانشکده و دو نفر بورسیه خارج از کشور شروع به فعالیت نمود. که در حال حاضر 125 نفر دانشجو درمقطع کارشناسی رشته مهندسی آب در دانشکده کشاورزی دانشگاه گیلان مشغول به تحصیل هستند

مشخصات مدیر گروه و اعضای هیئت علمی موجود و بورسیه ها: چهار نفر استادیار و یک نفرمربی در حال حاضر عملا به فعالیت های آموزشی و پژوهشی خود مشغول هستند. شش نفر بورسیه در داخل و خارج از کشور و یک نقر مأمور به تحصیل در داخل کشود در مقطع دکتری مشغول به تحصیل می باشند که بعضی از آنها در تدریس بعضی از دروس گروه همکاری می کنند

کتابخانه تخصصی کتابخانه تخصصی گروه آبیاری که در این وسعت در نوع خود در دانشکده کشاورزی بی نظیر است، ابتدا با اهدای تعداد زیادی از کتب و نشریات تخصصی از جانب مدیر گروه وقت در سال ١٣٧٩ و با همت دانشجویان افتتاح گردید. با حما یت های دانشکده و گروه و انجمن علمی دانشجویان در حال حاضر حاوی تعداد قابل توجهی کتب فارسی، انگلیسی و نشریات تخصصی می باشد. آزمایشگاه آبیاری امکان اندازه گیری رطوبت خاک – اندازه گیری مکش آب در خاک – تعیین چگالی ظاهری خاک – اندازه گیری دبی جریان – اندازه گیری EC ضریب آبگذری اشباع خاک – تعیین عصاره اشباع خاک – تعیین آب آبیاری – تعیین سرعت نفوذ آب در خاک در این آزمایشگاه وجود دارد. تجهیزات دیگر موجود شامل : مته مارپیچ- اون - بلوک گچی – متر– پمپ تخلیه – پرشر پلیت – پرشر ممبران – EC مقاومت سنج– دستگاه به روش بار افتان و بار پایا – دستگاه سانتریفیوژ –قیف K دستگاه تعیین بوخنر می باشد.

ایستگاه هواشناسی در این ایستگاه سه عدد لایسمتر جهت تعیین تبخیر و تعرق پتانسیل گیاه مرجع و وسایل مختلف هواشناسی شامل تشتک تبخیر، باران سنج، آفتاب نگار، رطوبت سنج، دماسنج حداقل و حداکثر، باد سنج و... می باشد.

آزمایشگاه مساحی و نقشه برداری این آزمایشگاه دارای دوربین های تراز یاب – توتال استیشن کمپانی لایکا-شرکت لایکا و T و تئودولیت های دیجیتال 105 DISTO دستگاه پلانیمتر می باشد. آزمایشگاه هوا و اقلیم کلیه ابزارهای سنجش پارامتر های هواشناسی شامل تابش – دما –رطوبت- فشار – باد و ... در این آزمایشگاه وجود دارد که از آنها می توان برای مطالعات کاربردی u1575 استفاده کرد. آزمایشگاه هیدرولیک تجهیزات این آزمایشگاه شامل - ونتوری متر- دستگاه تعیین مرکز فشار- دستگاه ایجاد پرش هیدرولیکی- فلوم- رتامتر- فلوم آزمایشی با شیب متغیر به طول ٥ و ١٥ متر – جت آب و ... می باشد

طرح الگویی آبیاری تحت فشار وزارت جهاد کشاورزی سالهاست که از طریق اداره توسعه روشهای آبیاری تحت فشار به منظور معرفی و ترویج روشهای آبیاری طرحهای الگویی دراستانهای مختلف را به اجرا می گذارد. این گونه طرحها به منظور اهداف آموزشی وتحقیقاتی و ترویجی در دانشگاههای ذیربط اجرا می شود . در این راستا گروه آبیاری دانشگاه گیلان با همکاری سازمان جهاد کشاورزی استان گیلان موفق به اجرای سیستم آبیاری بارانی کلاسیک (به وسعت حدود ٣هکتار ) وآبیاری قطره ای (به وسعت حدود ٣ هکتار) در محدوده اراضی دانشکده کشاورزی شد.

توانایی های تخصصی گروه :

• ارزيابي طرحهاي آبياري و زهكشي • ارزيابي طرحهاي آبرساني و تآمين آب • طراحي شبكه هاي آبرساني • طراحي سيستمهاي آبياري سطحي كلاسيك و مدرن • طراحي سيستمهاي آبياري تحت فشار • طراحي ايستگاههاي پمپاژ • تهيه نقشه هاي توپوگرافي ومساحي • طراحي سازه هاي آبي • بررسي استفاده بهينه از پتانسيل آب موجود شبكه هاي آبياري با تعيين الگوي كشت اپتيمم • طراحي و تأسيس لايسيمتر وزني براي تعيين نياز آبي گياهان عمده منطقه • طراحی سیستم های جمع آوری آبهای سطحی • طراحی طرح های تجهیز و نو سازی اراضی شالیزاری • تهیه و کالیبراسیون مدل GIS طرح های آبی • مطالعات منابع آب • تهیه و کالیبراسیون مدل شبکه عصبی در موضوعات آبی ( مدیریت منابع آب ، هیدرولوژی ، مهندسی رودخانه ) • مطالعات ساماندهی رودخانه ها • مدیریت بهره برداری شبکه های آبیاری و زهکشی در شرایط تلفیق آبهای سطحی و زیر زمینی • استفاده از آبهای غیر متعارف در زراعت اراضی شبکه ابیاری و زهکشی سپید رود • بهینه سازی توزیع آب در شبکه های آبیاری و زهکشی سپید رود • 4-تعیین راندمان آبیاری شبکه های آبیاری و زهکشی سپید رود با استفاده از اطلاعات ماهواره ای و مزرعه ای. • مدل سازی فیزیکی جریان های با سطح آزاد در آینده نزدیک با تکمیل فلوم آزمایشی گروه .

تجهیزات و امکانات برجسته گروه • کتابخانه تخصصی گروه که حاوی تعداد قابل توجهی کتب فارسی ، انگلیسی و نشریات تخصصی است

• آزمایشگاه آبیاری که دارای تجهیزاتی مثل دستگاه سانتریفیوژ ، پرشر پلیت ، پرشر ممبرن ، دستگاه اندازه گیری ضریب آبگذری به روش با ر افتان و بار پایا و ... می باشد

• آزمایشگاه مساحی و نقشه برداری که دارای دوربین های ترازیاب ، تئودولیت های دیجیتال ، توتال استیشن و دستگاه دیستو و ... می باشد

• آزمایشگاه هوا و اقلیم شناسی: کلیه ابزارهای سنجش پارامترهای هواشناسی شامل باد ، رطوبت ، دما ، فشار و ... • آزمایشگاه هیدرولیک که دارای دستگاه هایی مثل ونتوری متر ،دستگاه تعیین مرکز فشار، رتامتر ، فلوم های آزمایشی با شیب متغییر به طولهای 5 و 15 متر ، جت آب و ... می باشد.