آشنایی با فناوری تله مدیسین

[*Bahar*]

در عصر حاضر اکثر علوم، وابستگی خود را به it احساس می کنند. علم پزشکی نیز از این قانون مستثنی نیست . فناوری تله مدیسین به كارگیری تكنولوژی الكترونیك و دیجیتال به منظور اعمال مراقبت‌های پزشكی و بهداشتی از بیمارانی است كه در نقاط دور از مركز درمانی به سر می‌برند.

(telemedicine ) تله مدیسین در واقع به معنای "پزشکی از راه دور " است و این کلمه در دهه 1970 میلادی توسط فردی به نام Thomas bird معرفی شده است . تعاریف بسیاری از این کلمه مطرح است. طبق تعریف ITU ، تله مدیسین عبارتست از عمل مراقبت پزشکی با استفاده از ارتباطات صوتی تصویری.در ابتدا پزشکان سعی نمودند تا صداهای قلبی و ریوی را جهت بررسی توسط تلفن به سایر متخصصین انتقال دهند. این مفهوم شامل طیفی از مشاوره تا مراحل تخصصی تر مثل انجام جراحی از راه دور است.

در این روش امکان کنترل و مدیریت بحرانهای ایجاد شده در زمینه بهداشت، درمان و سلامت نیز فراهم می‌شود. زمانی که به وسیله اینترنت، آزمایش‌ها و تشخیص‌های پزشکی درباره یک بیمار ی را در اختیار پزشکی دیگر در آن سوی جهان قرار می‌دهید و با وی مشورت می‌کنید، درحقیقت از تله مدیسین استفاده کرده‌اید یا زمانی که یک پزشک معالج از طریق ارسال یک ایمیل ساده در مورد وضعیت بیماری یکی از بیمارانش با یکی از پزشکان متبحر در قاره‌ای دیگر مشورت می‌کند در واقع بخشی از این سیستم را بکار برده‌است.

فناوری تله مدیسین به كارگیری تكنولوژی الكترونیك و دیجیتال به منظور اعمال مراقبت‌های پزشكی و بهداشتی از بیمارانی است كه در نقاط دور از مركز درمانی به سر می‌برند

برقراری ارتباط پزشک و بیمار، معاینه از راه دور به کمک ارسال تصاویر رادیولوژی، ارسال سیگنال‌های حیاتی و گزارشهای متنی و صوتی شرح حال بیمار از یک سو و ارایه دستورات به صورت متن یا صوت و یا در مواردی خاص همچون جراحی از راه دور بصورت فرامین مکانیکی توسط پزشک، چرخه یک عملیات پزشکی از راه دور را تشکیل می‌دهد. فناوری تله مدیسین مهارتی است که از ابزارهای چند رسانه‌ای بهره می‌گیرد و با استفاده از تعداد زیادی فناوری‌های روز شامل تصویر زنده، صدای زنده، داده‌ها و تصاویر پزشکی، سیستم‌های ارتباطی، متن‌ها، عکس‌ها و پارامترهای حیاتی مرتبط با پزشکی، می‌توان خدمات پزشکی را از فاصله دور به مکانی دیگر ارایه داد.

فناوری تله مدیسین مشتمل بر نگهداری، مراقبت، تشخیص، مشاوره و معالجه بوده ضمن اینکه در این مرحله توجه به انتقال داده های پزشکی و مسائل آموزشی نیز وجود دارد،در نگاهی جامع تر و کامل تر می توان گفت بطور عمومی تله مدیسین به کاربرد فناوری های پزشکی و ارتباطی جهت تبادل هر گونه اطلاعات، اعم از داده ، صدا یا ارتباطات تصویری بین پزشک و بیمار یا پزشک و متخصصان بهداشت و درمان در موقعیت های مجزای جغرافیایی و به منظور ایجاد امکان تبادل جهت مقاصد پزشکی ، بهداشتی درمانی ، تحقیقاتی و آموزشی تحصیلی اطلاق می شود.

در فرآیندهای تله مدیسین چه چیزهایی منتقل می‌شود؟

* جمع‌آوری داده‌ها و انتقال اطلاعات پزشكی

* تصاویر پزشكی ذخیره شده

* صدا و تصویر زنده

بعضی از اطلاعات بالینی كه توسط سامانه تله مدیسین منتقل می‌شود شامل:

* صدای قلب، ریه، شكم و...

* انتقال زنده اطلاعات نوار قلب (ECG)

* انتقال تست‌های تنفسی (PFT)

* تصویر رادیولوژی و ام.آر.آی

* تصویر دهان و دندان

* تصویر گوش

* تصویر بیماری‌های پوستی

* انتقال اطلاعات فشارخون

* انتقال علائم حیاتی

فرایندهای تله مدیسین به طرق زیر منتقل می‌شوند:

* شبكه‌های رایانه‌ای

* اینترنت و اینترانت

* خطوط تلفنی

* ماهواره‌ها

* و هر روشی كه ارتباط بین رایانه‌ها را برقرار كند

سرویس های تله مدیسین به 3 گروه اطلاعات داده ای ، صوتی و تصویری تقسیم می شوند:

الف: اطلاعات و سرویس های صوتی : این دسته از از سرویس ها بر مبنای اطلاع رسانی به وسیله خطوط تلفن مهیا می شود. کم هزینه ترین نوع سرویس اطلاع رسانی پزشکی به وسیله تلفن است که در ایران هم تحت عنوان پزشک در منزل مورد استفاده قرار می گیرد. این سرویس به 2 گونه تقسیم بندی می شود:

گروه اول به صورت برون خط (off line) : به طور مثال صدای قلب بیمار برای پزشک ارسال و توسط دستگاه ضبط می شود ، تا مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد و گاهی هم خروجی به صورت منحنی کشیده شده و نتیجه به بیمار اعلام می شود.

گروه دوم به صورت بر خط (on line) : به طور مثال صدای بیمار از طریق خط تلفن مستقیم به پزشک می رسد و پزشک همان جا روی آن تصمیم گیری کرده و اعلام نتیجه می کند.



ب: اطلاعات و سرویس های تصویری: از جمله این سرویس ها می توان به کنفرانس ویدئویی و انتقال تصاویر و دورآ پرتو نگاری اشاره کرد. این سرویس ها هزینه بر هستند ولی کاربرد فراوانی دارند.گاهی اوقات با دستگاه های اسکنر این اطلاعات به پزشک معالج می رسد و گاهی هم بوسیله پرتونگاری دیجیتالی این اتفاق رخ می دهد که بطور مستقیم تصاویر به صورت دیجیتالی تبدیل شده و انتقال می یابد . این روش امروزه در مراکز پرتونگاری رایج است.



ج: اطلاعات و سرویس های داده ای: این نوع از اطلاعات به 3 گروه تقسیم می شوند:

1. دسترسی on-line به پایگاه های اطلاعاتی که باعث می شود پزشکان و کاربران دیگر به راحتی از آخرین وضعیت بیمار مطلع شده و سریع تجویز کرده و بلافاصله بازخورد دهند.

2. اینترنت است که برای به روز رسانی اطلاعات پزشکی به کار می رود و باعث می شود پزشکان از آخرین اخبار جهان پزشکی مطلع شده و یا حتی بوسیله اینترنت از گوشه ای به گوشه دیگر اطلاعات را رد و بدل کرده و مراقبت های پزشکی انجام دهند .

3. دورآسنجی است که به مفهوم مطالعه و نمایش عملکردهای فیزیولوژیک انسان یا حیوان از مراکز دور یا سیار است . اولین تجربه دورآسنجی توسط NASA انجام شده است که از وضعیت فیزیولوژیک فضانوردان خود مطلع بود .

اهداف تله مدیسین

• بهبود مراقبت از بیمار

• بهبود دسترسی و مراقبت پزشکی برای نواحی روستایی و محروم

• دسترسی بهتر به پزشکان جهت مشاوره

• در دسترس قرار دادن امکانات برای پزشکان جهت هدایت معاینات خودکار

• کاهش هزینه‌های مراقبت‌های پزشکی

• ایجاد خدمات مراقبت پزشکی (در سطح جغرافیایی و جمعیتی وسیع)

• کاهش نقل و انتقال بیماران به مراکز درمانی

• ایجاد فضای مراقبت مدیریت شده در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی

در عصر حاضر دیگر مرز مشخصی بین علوم وجود ندارد.تخصص های فراوانی در حد فاصل علوم جای گرفته است که تله مدیسین از جمله ی آن هاست. در این قسمت در ادامه قسمت قبل به معرفی بخشی دیگر از این فناوری می پردازیم.

همان طور که ذکر کردیم تله مدیسین ،عبارت است از ارایه خدمات درمانی وفراهم سازی سرویس های پزشکی درجایی که فاصله وزمان ،عامل مهمی محسوب می شود.در این راستا متخصصان علوم پزشکی با بهره گیری از فناوری اطلاعات وارتباطات شبکه ،می کوشند تااطلاعات مربوط به سوابق بیماران ودانش پزشکی خود را به اشتراک بگذارند واز این طریق سرعت عمل وکارایی روش های درمانی را بهبود بخشیده وهزینه های درمانی راکاهش دهند.

کاربردهای سرویس های تله مدیسین

کاربردهای تله مدیسین بسیار گسترده و فراگیر است در این جا به مواردزیراشاره می کنیم .

1. مشاوره از راه دور(tele consulation): در حال حاضر عمده‌ترین کاربرد این فناوری، مشاوره‌های پزشکی است که هم در ایران و هم درنقاط دیگر جهان به راحتی درحال انجام می‌باشد. مشاوره از راه دور معمولاً بین دو یا چند پزشک و یا بین بیمار و پزشک معالج صورت می‌گیرد. در مشاوره از راه دور استفاده از تمام امکانات ارتباطی نظیر تلفن، فاکس، پست الکترونیکی، گفتگوی اینترنتی، صفحه پیغام،کنفرانس مطبوعاتی و....امکان پذیر می‌باشد. چیزی که باید در نظر گرفت این است که در مشاوره از راه دور قابلیت دسترسی هم به اطلا عات مفید وهم اطلاعات غلط و نادرست، پزشکان قلابی و سایت‌های فاقد اعتبار پزشکی وجود دارد.

2- آموزش از را ه دور (tele education) : در جهان امروز این موضوع به اثبات رسیده است که توسعه هر علمی نیازمند آموزش گروه های متخصص آن علم است. tele education در 3 حوزه مطرح می شود

- آموزش از راه دور

- دسترسی به اطلاعات از راه دور

- آموزش بهداشت از راه دور

tele education دارای مزایای زیادی است از جمله اینکه به دلیل کاهش رفت و آمد بیماران و متخصصان مخارج عمومی کاهش یافته و دیگر اینکه میزان اطمینان به مراکز بهداشتی درمانی افزایش و تبادل اطلاعات بین مراکز درمانی بهبود می یابد .

3- جراحی از راه دور: جراحی از راه دور توسط روبات ها و سیستم های پزشکی پیشرفته انجام می شود ولی به دلیل هزینه بر بودن این روش هنوز در کشورهای در حال توسعه انتقال مناسب نیافته و محدود به کشورهای توسعه یافته شده است. چند مشکل اساسی در جراحی از راه دور مطرح است: یکی عدم اطمینان لازم بیماران از روش های جراحی از راه دور است که باید با آموزش صحیح این مشکل حل شود ، عدم لمس کردن پزشک به صورت مستقیم است که پیش بینی می شود به زودی کیفیت لمس کردن روبات ها بالا رفته و این مشکل برطرف شود، همچنین هر چه فاصله بین پزشک و بیمار زیاد شود سرعت ارتباط با تجهیزات و مانیتورها کمتر می‌شود و در چنین شرایطی ممکن است پزشکان درگیر یک تاخیر بیست و پنج ثانیه‌ای روی مانیتورها شوند که همین ثانیه‌های اندک در شرایطی خاص برای بیمار حکم مرگ یا زندگی را خواهد داشت.

درواقع جراحی رباتیک استفاده از ابزاری است که با بهره گیری از بازوهای رباتیک حرکت دست جراح را بسیار دقیق به درون بدن بیمار منتقل می‌کند و تصاویر هنگام عمل را به صورت واضح و شفاف در اختیار جراح قرار می‌دهد

چیزی که پزشک را قادر به کنترل جراحی می‌کند یک اتصال اینترنتی قوی است که برای برقراری ارتباط بین پزشک و وسایل جراحی، مانیتورها و همچنین ارتباط با پزشکان با تجربه مورد استفاده قرار گیرد.

از آنجا که در این روش پزشک هم با جان بیمار سر و کار دارد نمی‌توان با اینترنتی که قطع و وصل می‌شود، اقدام پزشکی را انجام داد. جراحی از راه دور تنها در زمان دور بودن جراح و بیمار کاربرد ندارد. یکی از بزرگترین مشکلات جراحان لرزش بی اختیار دستشان است. در حال حاضر دستکش‌های خاصی ساخته شده که حرکات دست جراح را در فضای سه بعدی تشخیص می‌دهند، از میان این حرکات، لرزش تناوبی دست، ***** شده و مابقی حرکات به بازوی دقیقی که بر روی بدن بیمار در حال انجام عمل است، منتقل می‌شود. برای انجام عمل‌های دقیق تر، جراحی بر روی مدل مصنوعی و بزرگتری از اندام بیمار انجام گرفته و حرکات در مقیاس کوچکتر بر روی اندام واقعی پیاده می‌شود.

اولین جراحی از راه دورفرااقیانوسی در جهان

برای اولین بار عمل جراحی از راه دور با کمک ربات در 7 سپتامبر 2001 انجام گرفت در این عمل جراحی کیسهء صفرای زن 68 ساله‌ای بستری در بیمارسـتانCIVIL در شــــــرق فرانسه، توسط تیم جراحــی در نیـویورک برداشته شد در این عمل جراحی حدود هفت هزار کیلومتر بین تیم جراحی در نیویورک و بیمار بستری شده در بیمارستانی در شرق فرانسه فاصله وجود داشت. پزشک مستقر در نیویورک وسایل جراحی نهاده شده دراتاق عمل توسط ربات را دستکاری می‌کرد و این عمل با کمک خط فیبر نوری پرسرعت و با اسـتفاده از سیســتم جراحـــی روباتـیک لاپاروسکوپی Zeus به مدت ”ھ54 دقیقه به طول انجامید در این عمل بیمار بعد از یک هفته فعالیت عادی خود را از سر گرفت.

روش جراحی Robotic

در سال 1988، انجام جراحی با حداقل تهاجم (MIS) با ورود دوربین‌های کوچکی از طریق سوراخهای کوچک انجام شد.اولین سیستم روباتیک، سیستم جراحی da Vinci در اتاقهای جراحی، در 11 جولای 2000 توسط FDA تایید شد. این ربات شامل قسمتی میلیمتری برای کنار زدن شش است. سه instrument از شکاف کوچکی بین دنده‌ها در قفسه سینه می‌باشد.این سه instrument دو تا در حکم دستهای جراح و یکی در حکم دوربینی برای انتقال تصاویر به واحد خارجی می‌باشند. این ربات حرکت دست را جراح توسط یک سیــــــستم کامپیوتری به سیگــنال دیجیتال تبدیل کرده و به سر دیگر instrument ارسال می‌کند. در سمت جراح واحد خارجی شبیه یونیت برای نشستن جراح می‌باشد که جراح با در دست گرفتن joy stickها و مشاهده قلب بیمـار در تمام مدت جراحی از طریق دوربین جراحی می‌کند انتقال حرکت دست جراح به واحد به واحد داخلی با joy stickها امکان پذیر می‌باشد.

مزایای روش جراحی Robotic

• کاهش دوران طولانی نقاهت پس از عمل جراحی، دردهای بعد از جراحی، زمان لازم برای بستری بیمار در بیمارستان و هزینه‌های مربوطه

• عدم نیاز به شکستن استخوان جناغ و باز کردن قفسه سینه

• بهبود یافتن سریع زخمهای مربوط به شکاف‌های کوچک ایجاد شده

• در دسترس بودن جراحان خبره با قابلیتهای منحصر به فرد در مکان‌های بیشتر

معایب روش جراحی Robotic

• افزایش فاصله بین پزشک و بیمار کاهش سرعت ارتباط با تجهـیزات و مانیتورها

• امکان ایجاد تاخیر بیست وپنج ثانـیه‌ای روی مانیتورها با توجـه به شرایط پزشکان

• زمان تاخیر بین وقتی که جراح حرکت چاقو را می‌بیند تا وقتی که واقعا برش را انجام می‌دهدکمتر از یک پنجم ثانیه افزایش احتمال برش محل اشتباه

• در حال حاضر قابلیت انجام عمل توسط روبات در ماکزیمم فاصله حدود 300 کیلو متر (در ارتباط با سیم) و 35 کیلومتر (با ارتباط بی سیم)

• عدم تمایل بیماران برای تحت عمل قرار گرفتن به دلیل جدید بودن این تکنولوژِی

• گرانقیمت بودن روباتها

• عدم حضور دستیاری برای پزشک

• عدم وجود فیدبک حسی

• عدم درک حسی از محیط اطراف بیمار توسط پزشک


منبع: dietiran- euc- Wikipedia- emory-tbzmed-iran ict news